Horizontal Rule

Komparativo Analiza Pala Nacionalo Thaj Europako Zakono

10 May 2003

Romani-language translation of "A Comparative Analysis of National and European Law" prepared for the European Roma Rights Center, Interights and Migration Policy Group by Per Johansson.

Artiklo 1

Juristikano Fremo

Si varesavo juristikano fremo po nacionalo levelo savo tradel opre (del zor) e principura pala egalo tretmano, vaj savo si kerdino te phagavel e diskriminacia pe nacionalo vaj etnikani baza vaj pe nacionalo baza vaj religia? Te si, atoska/atunči so si natura kadale fremosko?

Ande 26 Europake thema save si kotor kadale studiengo, juristikano fremo kontra/mamuj diskrimi-nacia savi baziril pes pe rasa vaj etniciteto vaj pe religia si kerdini pe but droma save intjeren ande peste e paragrafura andar but averčhande zakonura: Konstitucionalo Zakono, Kriminalo Zakono, Civilo Zakono, Administrativo Zakono thaj Maškarthemutno Zakono. Maj dur kamas te das jek cikni analiza, e manušeske savo kava kamel te ginavel, katar si linde kadale kontra-diskriminaciake paragrafura. Pala maj but informacie o manuš savo kava ginavel trubul te ginavel e lila save vakaren pala Themenge Raportura.

Konstitucionale Paragrafura

Ande but Europake Thema, Maj baro themesko zakono del garancie pala egalutno tretmano thaj opril e diskriminacia ande relacia e rasasa thaj etnicite-tosa, naciasa thaj religiasa.1 Speciale kazura si Čehikane Republika, thaj UK (kaj naj ramosardino-lekhardino maj baro zakono). Dži kaj Daniako maj baro zakono či intjarel ande peste opripe thaj dedfinicia pala rasistikani diskriminacia, si varesave paragrafura save oprin diskriminacia pe baza e religiaki thaj bučimoski. 2 Areslipe e artiklosko savo vakarel pala bučim si maripe mamuj rasistikane diskriminaciako. Maj baro zakono Čehikane Republikako či intjarel ande peste klauzula pala anti-diskriminacia, numaj von proklamuisarde Šero (Charter) pala Fundamentale čačipa/xakaja thaj bazikane Slobode savo intjarel ande peste gasavo paragrafo sar kotor maj bare zakonosko. 3 Ando Luksemburg maj baro zakono džal kade dur thaj užes del garancie e manušenge protekcia pala lende thaj pala lengo barvalipe thaj ande relacia pala kava von protektuin/len sama numaj pala kodola manuša saven naj zor te protektuin pes kontra/mamuj rasistikani diskriminacia. 4

Pala maj baro themesko zakono šaj phenel pes kaj si kompilacia katar areslipa thaj garancie savo keren khetane standardo e xakajengo/čačipengo thaj slobodengo savo jekh them kerel pala pire cicila (manuša save dživdinen ande jekh them) thaj pala manuša save dživdinen pe themeski teritoria. Ande but thema jekh manuš našti astarel pire čačipa direkto andar maj baro zakono thaj godolese trubul te džal po krisi vaj te kerel administrativo procedura. 5 Maj but si e areslipa thaj slobode šuvdine/thodine ando maj baro zakono kotora save vakaren pala kriminalo, civilo thaj administrativo zakono. Po drom te astaren pes xakaja thaj slobode andar maj baro zakono, jekh manuš trubul te pašarel pes pe parafrafura save vakaren pala kriminalo, civilo, vaj administrativo zakono thaj te lel sama pe juristikano krisi thaj te kerel rovipasko lil kade te den leske kompenzacia pala bilačhipa save si kerdine kontra leste. Ande relacia pala kava so si ramosardino, but si vasno/importanto te e relevante paragrafura eg-zistuin (si šuvdine) ando zakono, thaj te si relevamte/lačhe juristikane drabura lačhe pala individue/manuša save si dukhadine save si oprime ande demokratikane thema. Ande kriminalo zakono o them kerel diferencia maškar godo so o societato ka kamel thaj so na, maj anglal deso došarel e manu-še savo kerda bangipe (perpetratori) ando fremo e sankciengo save egzistuin.

Paragrafura Andar o Zakono Pala Kriminalo

Kriminaloske zakoneske paragrafura pala diskriminacia save si ande relacia pala opripe/prohi-bicia e diskriminaciako savi si bazirime pe rasistikani vaj etnikani bučim, vaj religia si sikadine sar majoriteto ande Europake thema. 6 Kodola thema saven naj gasave uže paragrafura ando kriminalo zakono sar: Germania, Latvia, Litvania, 7 Polandia thaj Slovakia. religiaki diskriminacia si užes thodini/šuvdini ande legislacia ande varesave thema, pal ande godola ande save naj kadi inkluzia si implicito.

Ande Belgia, 8 Dania, 9 Švedia, 10 specialo anti-diskriminaciako došimasko zakono opril rasistikani vaj religiaki diskriminacia, thaj užes phenel so si sankcie pala gasavi diskriminacia.

Ande Dania 11 si oprime te vakarel pes vareso kontra e rasa sar vi ande Italia 12 thaj Espanja. 13 Zakonura kontra kriminalo ande Austria, 14 Čehia 15 thaj Espanja 16 phenen te si varekaj kerdino varesavo dukhavipe pe baza e rasizmoski vaj ksenofobiaki godo trubul te lel pes sar vadži jekh negativo faktori kana phandela pes finalo krisosko decizji. Genocido kriminalo si užes oprime ande Estonia, 17 Portugal, 18 Slovenia 19 thaj Espanja, 20 thaj genocido kriminalo sar vi aparthejd si došime maškar zakono pala o kriminalo ande Bulgaria 21 thaj Hungaria. 22 Ande Austria 23 zakono pala kriminalo opril kriminalo savo si kerdino ande relacia e neo-naci ideologiasa. Kade vi ande Belgia, 24 si o zakono savo došarel našipe katar čačipe, redukcia e genocidosko kerdino katar Germanikano Nacionalo Socialistikano Režimo ande vrama kana sasa Dujto Themesko Maripe.

Tradipe po rutjivipe/nakamipe pe baza e naciaki, rasaki, religiaki si došardino ande Austria, 25 Belgia, 26 Bulgaria, 27 Irelandia, 28 Italia, 29 Hungaria, 30 Estonia, 31 Nederlandia, 32 Romania, 33 Espanja, 34 Slovenia, 35 Turkia, 36 thaj UK. 37

Ando Portugal 38 ande Espanja 39 došimaske zakonura oprin/či den rasistikani vaj religikani diskriminacia save si kerdine ande vaj khetane e organizacienca save vazden opre violencia, rutjivipe, thaj diskriminacia. Ande Turkia si paragrafura save oprin/či den te keren pes kriminale aktivitetura bazirime/kerdine pe baza e religiaki. 40 O vakaripe/vorba savo dukhavel avere manuše si oprime ande zakono kontra/mamuj o kriminalo ande Austria, 41 Portugal. 42 Dži kaj si ande Austria kava oprime generalo vi pe baza e rasaki thaj religiaki ando Portugal si oprime kana si bazirime pe religia.

Civile Zakoneske Paragrafura

Specialo anti-diskriminaciaki legislacia si kerdini ande Belgia, 43 Irelandia, 44 Nederlandia, 45 Portugal, 46 Romania, 47 Švedia, 48 thaj UK. 49 E Belgia si ando proceso te kerel gasavi legislacia. 50 Civile zakoneske paragrafura ande relacia pala rasistikani vaj religikani diskriminacia si šuvdine ande zakonura e themenge sar: Čehikani Republika, 51 Hungaria, 52 Grecia, 53 Nederlandia, 54 Slovakia 55 thaj Espanja. 56

Austria, 57 Bulgaria, 58 Čehikani Republika, 59 Dania, 60 Francia, 61 Hungaria, 62 Italia, 63 Latvia 64 thaj Polandia 65 savoren si butjarimasko (labour) zakono savo opril rasistikani vaj religiaki diskriminacia pe sa levelura pe baza butjarimaske relaciengo.

Si legislacia savi garantuil egalitetosko principo pala minoritetonge membrura ande Čehikani Republika, 66 Hungaria, 67 Latvia 68 thaj Latvia. 69 Ande aver thema minoritetonge xakaja/čačipa šaj aven garantuime kade kaj kerel pes direkto aplikacia maškarthemutne konvenciaki save von somnisarde (Bukgaria kerda ratifikacia Fremutni Konvencia pala Protekcia nacionale Minoritetongi savi šaj direkto utilizil pes). Ande Austria, 70 Čehikani Republika 71 thaj Slovenia, 72 legislacia pala keripe asociaciengo opril asociacie kasko are-slipe si te te varesar kerel limito pala manuš, politi-kano vaj aver čačipe e cicvilengo kasko areslipe si maj palal rasitikani, religikani vaj aver diskriminacia. maj dur e Austria 73 thaj Čehikane Republika 74 si Zakono pala Bešipe savo opril Bešipa kasko areslipe si te te kerel restrikcia pala manušenge xakaja ande relacia pala diskriminacia. O Zakono pala politikane partie ande Austria, 75 Čehikani Republika, 76 Litvania, 77 Portugal 78 thaj Slovenia 79 oprin/keren prohibicia pala neo-naci vaj aver partie save vazden opre na-egaliteto thaj diskriminacia. Ande Turkia e legislacia lel sama pe politikane partie thaj kade opril butji politikane partiengi save si kontra egalitetoske principurengi thaj save vazden opre e diskriminacia bazirime pe rasa, kolori, politikano gindipe, filozofikano gindipe, religia, denominacia, vaj vareso aver. 80

Legislacia pala protekcia katar personale informacie opril te kiden pes informacie save si ande relacia pala manušeski rasa, religia te o manuš godo či kamel te phenel. Gasavo zakono si ande: Čehikani Republika, 81 Dania, 82 Grecia, 83 Italia, 84 Latvia, 85 Polandia, 86 Portugal, 87 Slovakia 88 thaj Švedia. 89 Ande Francia, došimasko zakoni intjarel ande peste gasave opripe/prohibicie. 90 E Bulgaria si statistikano Dokumento/Akto 91 thaj Cenzusosko Dokumento/Akto 92 ande savo phenel pes kaj statistikane thaj cenzusoske informacie pala manušeski rasa vaj religia šaj aven kidine/kolektuime numaj te o manuš godo kamel. 93

Legislacia savi del garancia pala egaliteto ande fremo e edukaciako si kerdini ande Bulgaria, 94 Hungaria, 95 Latvia, 96 Litvania, 97 Polandia, 98 Espanja 99 thaj Turkia. 100 Legislacia pala kriseski procedura ande Bulgaria, 101 Čehikani Republika, 102 Estonia 103 thaj Latvia 104 den garancie kaj o krisi trubul te kerel implementacia e zakonesko e egalitetosa pala svako manuš.Legislacia pala Radio thaj Televizia opril svako informacia savi kerel diskriminacia ande Bulgaria, 105 Čaehikani Republika, 106 Hungaria, 107 Polandia, 108 Slovenia 109 thaj Turkia. 110 Legislacia pala reklame ande Bulgaria, 111 Čehikani Republika 112 thaj Portugal 113 opril diskriminikani reklama. Dokumento/akto pala protekcia e čhavorengi ande Bulgaria 114 thaj Hungaria 115 den garancie pala egaliteto maškar e čhavre. Sastipaske Protekciako Dokumento ande Bulgaria 116 thaj Hungaria 117 den garancia pala egaliteto ando fremo sastipaske protekciako. Zakono pala alosaripa ande Bulgaria, 118 Litvania 119 thaj Polandia 120 del egalutne garancie svakone manušese pala prezidentoske thaj parlamentare alosaripa. Zakono pala Religikani Sloboda ande Bulgaria, 121 Litvania, 122 Portugal 123 thaj Espanja 124 den egaliteto maškar averčhande religiake grupe. Socialo ažutipasko zakono ande Bulgaria, 125 Litvania 126 garantuin egalutno akseso pala socialo ažutipe svakone manušeske. Ande Bulgaria, 127 Dania, 128 Grecia, 129 Italia, 130 Litvania 131 thaj Espanja, 132 zakonura pala legalo statuso averthemenge manušengo garantuil egaliteto e manušence save si bijandine ange godo them. Ande Bulgaria, 133 Dania 134 thaj Litvania 135 si vi zakonura ande relacia pala statuso našalde manušengo savo garantuil e principura pala anti-diskriminacia pala našalde manuša.

Administrative Zakoneske Paragrafura

Administrative zakoneske paragrafura garantuin save garantuin principo pala egalutno tretmano kerel pes ande Austria, 136 Belgia, 137 Bulgaria, 138 Čehikani Republika, 139 Dania (sar jekh naramosardino generalo principo) thaj Hungaria. 140 Ande Austria si došimaske aktivitetura pala e diskriminacia mamuj e manuša save kamen te utilizin publike servisura. 141 Ande Nederlandia egalutno tretmano keren Generale principura pala jekh Administracia. 142

Maškarthemutno Zakono

Sa e Europake thema ratifikuisarde UN Maškarthemutni Konvencia Pala Elimionacia Svakone Formako Rasistikane Diskriminaciako thaj sa šerutne UN manušikane xakajenge kontraktura save garantuin egalutno tretmano thaj oprin diskriminacia. 143

Sar membrura Europake Konzilosko, Sa Europake Uniake mebrura(thema) thaj kodola thema save si kandidatura kerde ratifikacia Europake Konvenciaki pala Manušikane čačipa/xakaja thaj Fundamentale Slobode. Ande 2000-to berš Europako Konzilo kerda adoptacia pala Protokoli No.12 Europake Konven-ciako pala manušikane čačipa ande savo oprin/či den te kerel pes diskriminacia. E Konvenciake paragra-fura save vorbin pala diskriminacia si limitirime pire fremosa thaj pe dujto rig kate opril pes diskriminacia numaj kana kana si e čačipa andar e Konvencia dukhadine. Nevo protokoli ispidel gasave limitura thaj del šaipe te khonik na avel diskriminišime mamuj varesavo publiko barederipe. O Protokoli No.12 si somnisardo katar 27 thema (save si membrura Europake Konzilosko) thaj si ratifikuime katar 2 thema (Džordžia, Kipar). Kava ka avel pe čači zor kana kadale thema keren leski ratifikacia. Deš EU thema thaj but thema save kamen te den ande EU som-nisarde kava thaj von kamen vi te keren ratifikacia kadale Protokolosko. Bulgaria, Dania, Francia, Litvania, Polandia, Švedia, Espanja thaj Bari Britania vadži či somnisarde kava protokoli.

Kadale thema xatjarde kaj trubun te startuin individualo vorba/komunikacia e Komitetosa pala Eliminacia rasistikane Diskriminaciaki: Belgia, Bulgaria, Čehikani Republika, Dania, Finlandia, francia, Germania, Irelandia, Italia, Hungaria, Luxemburgo, Nederlandia, Polandia, Portugal, Slovakia, Švedia thaj Espanja.

Sar vi sajekh, e parametrura ande maškarthemutno thaj nacionalo zakono naj egalutne.Sar trsnspozicia e obligaciengi telal maškarthemutno zakono ande nacionalo zakono si ande relacia e modelosa andar nacionalo maj baro zakono, transpozicia e garanciengi pala egalutne tretmanura thaj opripa kontra diskriminacia ande UN kontraktura thaj Europake Konvenciaki si diferentne katar them dži kaj them.

Konkluzie

Šaj avel phanglino kaj ande sa Europake thema si varesave institucie save len sama juristikano fremo savo garantuil principura pala na diskriminacia ande relacia pala rasa, etnikani bučim, vaj religia. natura pala kava fremo si averčhando maškar Europake thema. Ande varesave thema akcento šuvel pes pe kriminalo zakono, ande aver si but civile thaj administartive paragrafura, thaj ande cerra thema si specialo na diskriminaciaki legislacia. Šaj phenel pes kaj kaj e natura e legislaciaki si ande relacia e šaipasa pala protekcia mamuj diskriminacia sar vi juristikane drabura save šaj utilizin pes po drom te phagavel pes e diskriminacia. na egalutni juristikani protekcia ande aver thema e Europake keren problemura.Šaj phenel pes kaj si but situacie ande save si antdiskriminaciake paragrafura lačhe thaj šaj utilizin pes. Lengo kvaliteto si averčhando katar o them dži kaj them thaj butivar e kherutni legislacia naj ande relacia e standardurenca save si kerdine ande EU Egalitetoski Direktiva.

Implementacia

Ande thema kaj si anti-diskriminaciaki legislacia lačhi so si problemo maškar formalo legislacia thaj aktualo implementacia? Si kerdino varesavo rodipe po nacionalo levelo areslimasa te dikhel so si problemo?

Džanel pes kaj fundamentale xakaja/čačipa phares šaj varesavi individua korkore astarel. Šaj keren pes kadale konkluzie ande relacia pala implementacia anti-diskriminaciaki legislaciaki ande Europake thema.

Austria

Austriako došimasko zakonosko sistemo si kerdino sar reakcia pe Dujtone Themeske Maripaski legisla-cia.kerdino sasa ande 1947-to berš te mudarel/ phagavel nacionalo-socialistikani ideologia thaj propaganda.

Areslipe, Zakonesko kontra kriminalo thaj došimaske administrative paragrafura save sesa kerdine po drom te opril pes neve-nacionale-socialistikane aktivitetura, sasa te kerel pes implementacia Maškarthemutne Konvenciako pala Eliminacia Svakone Formako Rasistikane Diskriminaciako.

Ande relacia pala raporto andar 1960-to berš 144 "Legale restrikcie pala imigrantura ande relacia pala butjarimasko than thaj butjarimasko Konzilo si kade zurale kaj šaj kerel pes diskusia kaj e legislacia kontra informalo diskriminacia šaj avel varesavo subjekto dži kaj o sistemo pala legalo diskriminacia či avel phagardino". E situacia parusarda pes zala katar kodi vrama. Kadi bari taksa si čačipe ande relacia pala aver aktivitetura sociale integraciake, sar urbanizmo thaj socialo protekcia.

Belgia

E formulacia pala o zakono andar 30-to Juli 1981-to berš pala prevencia katar e aktivitetura save keren pes pe baza e rasizmoski thaj ksenofobiaki phenen amenge kaj kava fremo si buxlo, thaj si les potencialo te del šaipe te marel pes kontra rasizmo thaj ksenofobia. Implementacia thaj efektiviteto kadale legislaciako ande čačo trajo/dživdipe si averčhando pe varesave levelura. Sa kava šaj arakhel pes ande raportura pala Belgia save kerda Europaki Komisia kontra Rasizmo thaj Intolerancia 145 thaj maškar-themutno Komiteto pala Eliminacia Rasistikane Diskriminaciaki. 146

Ande kadale analize e zakoneske savo si kerdino ande 30-to Juli 1981-to berš, 147 o Centro pala Ega-lutne Šaipa thaj savo si kontra o rasizmo sikada trin šerutne problemura save si khetane e zakonosa: maj angluno rovipasko lil savo o viktimo/dukhado manuš del e policiake/šngalenge, participacia/lethanipe e prosekutoreske ofisosko thaj baro numbri rovipaske lilengo save agorin pes kaj maj palal cirden pes andar e procedura, sar vi o problemo pala sikavipe varesave došako. 148 Dikaj duj maj anglune problemura roden te paruvel pes e manušengo mentaliteto thaj maj bari voja e krisoski o trito si ande relacia e legislative amandmentoski.

Gindil pes kaj o dokumento savo akana nevljarel pes thaj savo ramol pala antirasizmoski legislacia, phagavipe e diskriminaciako sar vi nevljaripe e zakonosko andar 15-to februari 1993-to berš savo kerel vi Centro pala Egalutne šaipa thaj savo marel pes kontra Rasizmo ka avel adoptuime, thaj ka kerel pes korekcia pala varesave problemura.

Bulgaria

E kontra diskriminaciaki legislacia savi si akana pe zor ande Bulgaria naj kade efektivo. Naj civile akcia save sikaven kaj kerda pes varesavi diskriminacia, thaj naj ni gasave kazura. E krisara sar vi aver barederipa/autoritetura či xatjaren kade užes o principo pala egalutno tretmano thaj kana vareko sikavel maj anglal lendar kaj si kerdini varesavi doš von godo či kamen te akceptuin thaj kade phagaven e viktimoske xakaja/čačipa. E krisesko areslipe si te na kerel pes diskusia savi ka sikavel e diskriminacia, vaj maj užes te phenel pes o krisi kamel te sikavel kaj naj si kerdini diskriminacia ande kazura so si butivar ande kontradikcia e evidenciasa. Maj dur e vikti-muren rasistikane diskriminaciaki naj lačho akseso pala o krisi ande but kazura thaj naj len materialo te participirin ande procedura.

Pe aver rig e juristikane drabura ando fremo e zakonosko mamuj kriminalo či utilizin pes lačhe. Prosekutorengo thaj krisengo areslipe či kamen te xatjaren kaj si varekana o kriminalo kerdino pe baza e rasizmoski thaj keren decizja pe baza varesave paragrafurengo so maj palal mukel but bilačhipa godolese kaj ni lel pes sama pala rasistikane motivura varesave kriminalesko. E krisura sar vi aver barederipa phenen kaj kontra e Roma či kerel pes kriminalo savo baziril pes pe rasa godolese kaj e Roma či phenen kaj si aver rasa. E kherutne institucie den maj anglal pire estimacie thaj phenen kaj ande Bulgaria149 naj aver rase. Administrative drabura naj kade zurale/efektive ando maripe mamuj/kontra diskriminaciako. Či keren pes administrative procedure pala dukhavipe e paragrafurengo save oprin diskriminacia thaj naj si dinde varesave sankcie kana dukhaven pes e principura pala egalutno tretmano.

Čehikani Republika

Dži kaj maj baro Čehikano zakono vazdel opre legalo sistemo savo del zor e principurenge pala egalutno tretmano maškar manuša bi diferenciako pe rasa vaj etnikani bučim, kadi phari legislacia savi del kava egaliteto vadži či egzistiril maj bare pharipa e juristikane ažutipasa thaj aksesosa pala xakaj/čačipe keren problemo vi pala protekcia egalutne čačipengo.

Dania

E Dania si averčhandi/specifiko legislacia vaj administrativo arakhipe/protekcia kontra rasistikani, etnikani vaj religiaki diskriminacia. E mehaniozmura save akana utilizin pes/len pes thaj procedure save si kerdine te maren pes mamuj/kontra trasistikani vaj religikani diskriminacia či butjaren lačhe. Angluno problemo si kaj e Dania kerda implementacia numaj maškar zakono kontra kriminalo. Kava maj dur kerel te o viktimo pe savo si kerdini diskriminacia trubul te patjal ande piolicia kaske maj anglal resen e rovipaske lila. kava kerel e našalde manušenge (save avile andar aver thema) vaj e manušenge save si minoritetura, pharipe godolese kaj si len dar te džan ande policia. Civilo kriseski procedura si kuč thaj šaipa pala slobodo juristikano ažutipe si limitirime. Ande maj paluni vrama kerdino si decizji te del pes juristikani ažutipe e manušenge save anen rovipaske lila maj anglal e maškarthemutne manušikane čačimaske komitetostar. 150

Estonia

Estoniake krisura na butivar ašunde pala kazura ande save si problebo maškar-etnikani diskriminacia save si regulišime Krimin ale zakonosa, thaj butivar von, sar vi maj baro thwemesko prosekutori, či kamen te phenen te varesave kazura etnikano vaj rasistikano problemo. Godolese kaj Estoniaki legislacia či intjarel ande peste paragrafura swave den užes aktivitetura asave šaj dukhaven čačipa thaj digniteto e manušengo pe baza e rasaki vaj etnicitetoski, problemo si kaj naj juristikane drabura pala gasave kazura. Dži kaj Estoniako zakono tardel/ispidel šaipe pala legalo akcia vaš viktimo kade te utilizil pes numaj uži civilo procedura thaj kriminalo procedura, si baro standardo pala sikavipe (proof) ande liduj procedure. Nacionale thaj lokale barederipa či kamen te phenen čačipe kaj si problemura ande relacia e diskriminaciasa ande Estonia thaj či keren rodipa po drom te phagaven kava problemo. 151

Finlandia

Šerutno problemo ande Finlandia si fakto kaj či del pes raporto pala incidentura e policiake kana kerel pes varesavi diskriminacia. Si but problemura ande but kriminale incidentura save si motivirime rasizmosa. Dujto baro problemo si o problemo e imigranturenca thaj etnikane minoriteturenca save agorisarde škole pala varesave butja a de aver thema pal pe Finlandiako butjarimasko marketo godo naj valido. Godo si jekh forma pala indirekto diskrimi-nacia, savi si phari pala sikavipe, numaj kava si šerutno problem e imigranturengeo te den po butjarimasko/labour marketo.

Francia

E paragrafura Franciake došimaske zakonosko pala ilegalo diskriminacia si neve. Kerdine si but amandmanura ande relacia pala legislacia.

Ande praksa trubul te dikhel pes kaj anti-diskriminaciaki legislacia ačhel sar na-agorime/naj sar trubul te avel. Pharipe te sikavel pes juristikani evidencia/proof e diskriminaciaki butivar sikavel kaj e legislacia naj lačhe kerdini. Trubul te vakarel pes vi kaj maripe kontra diskriminacia naj prerogativo pala kriminalo krisipe. But tipura e diskriminaciaki či peren ando fremo varesave juristikane došimasko numaj pe aver rig e sankcie mamuj o kriminalo či oprin intervencia civile vaj administrative krisosko save šaj keren kompenzacia e viktimoske. Ande maj paluni vrama si but kazura pala diskriminacia ando fremo e butjarimasko.

Germania

Maj baro problemo Germaniake legislaciako si anti-diskriminaciake paragrafura andar Germaniako fundono zakono, maj but artiklura 3.1 thaj 3.3 ažutime e paragrafurenca andar zakono mamuj kriminalo savo došarel tradite pe rasitikasno či-kamipe (sekcia 130 zakonosko kontra kriminali (STGB). Ande relacia e germanikane Konsitucionale sikavipasa, Artikluren 3.1 thaj 3.3 si limitirime efektura so maj dur perel sar influenca po civilo zakono maškar generale klauzule sar: diskriminatore kontraktura.

Ande maj palune berša, sar lie te baron rasistikane atakura ande relacia pala rasa, sesa but kriminale kazura ande save maj bari rola khelda o rasizmo savo sasa motivac ia te kerel pes o kriminalo akto.

Grecia

Maj anglal deso si kerdini adoptacia rasistikane Egalitetoske Direktivaki 2000/43/EC thaj Butjarimaske Egalitetoske Direktivaki 2000/78/EC, mamuj rasistikani diskriminacia ande Grecia sasa bazirime ande Maškarthemutni Koncvencia pala Eliminacia pala svako forma rasistikane Diskriminaciaki152 thaj po zakono 927/1979 (nevljar-dino/kerdino amandmano Artiklosko 24 e Zakonosko 1419/1984) palas prevencia kontra aktivitetura save si ande relacia pala rasistikani vaj religikani diskriminacia. 153 Arakhipe/protekcia sa e manušengi mamuj svakone formako rasistikane vaj religikane diskriminaciako sasa maj dur vazdini opre ande 1997-to berš, ande relacia e zakonesa 2472 savo sasa adoptuime thaj savo vakarda pala personale informacie. 154 Artiklo 2b kadale zakonosko lel sama pala "maj private informacie" 155 savi intjarel ande peste informacie sarsavi si e nacia o ma nuš vaj savi religia kamel.

Vasno si te dikhel pes kaj o Zakono 927/1979 (nevljardino artiklosa 24 e Zakonesko 1419/1984) sikada kaj vov korkore naj kade zuralo te opril aktivitetura ande relacia pala rasistikani vaj religikani diskriminacia godolese kaj prosekucia gasave kriminalosko šaj avel učhardino kadale zakonosa numaj te si o rovimasko lil (complaint) dindo katar o manuš savo si dukhadino. Kana e ma nuše pe savo si kerdino diskriminacia naj legalo ažutipe, lesko čačipe/xakaj pe legalo akcia si numaj lačho po lil. Prevencia svakone formako rasistikane diskriminaciako si phagardini ande relacia pala zakonura save šaj utilizin pes, katar e vrama kana manušikane čačipaske organizacie, imigranturenge čačimaske organizacie thaj na-governoske organizacie lie than/participacia ando maripe kontra rasizmo thaj ksenofobianašti ažutinen lčegale akcia ande relacia pala opre phendino. fakto si kaj numaj cerra/zala rovipaske lila sesa dinde pe baza kadale zakonesko. 156

Hungaria

E Hungaria phenel kaj kerda maj lačho legalo thaj institucionalo fremo ande Centralo thaj Isto Europako regiono pala protekcia e minioritetongi.Pe dujto rig vi kaj e Hungaria si kade kompleksi fremo pala miniritetoske čačipa thaj fremo pala kontra-diskriminaciaki legislacia, e beršeske raportura savo kerel e Minoriteturengo Ombdusmano sikavel kaj si e Rroma but diskriminišime Kava phenen vi e NGO-ura save keren buti pala manušikane čačimaske aktivitetura. 157

Irelandia

Na dumut but nevi legislacia si adoptuime/lindi, numaj ka nakhel vadži nesavi vrama dži kaj dikhel pes sar e neve paragrafura butjaren thjaj lenge juristikane interpretacie. Vi kaj si kerdino anglunipe ande relacia pala legislacia, naj kerdino varesavo nevipe savo šaj lačharel maj baro zakono kadale themesko andar 1937-to berš po drom te nevljaren pes egalitetoske thaj anti-diskriminaciake paragrafura. Maj paluno raporto savi kerda e Konstitucionalo Grupa kerda baro numbri vasne rekomodaciengo pala nevljaripa relevante artiklurengo katar Irelandiako maj baro zakono. Dži akana naj kerdini akcia te kerel pes imple-mentacia kadale rekomodaciengo.

Italia

Sar si legislacia savi lel sama pala diskriminacia bayirime pe rasistikani vaj etnikani bučim/origin sikadini ande 1998-to berš po drom kaj čerutno statuto savo kerel regulacia pala sasto imigraciako zakono, e vrama ande savi o dokumento sasa pe čači zor si but cikno te kerel varesavo baro impakto/lačhipe.

Ande but Italiake regionura vazdel pes opre e ksenofobia thaj ispiden pes opre politikane partie save kamen čači rig. E žurnala kerde raporto pala diskriminac ia (ande relacia pala lokalo regulacia) katar publike administratora save khetane keren buti e poluitikane partienca. Mamuj/kontra gasave akturengo, adjivesutne legislacia naj lačho drabo. Dži kaj e legislacia tradel e administratoren te xatjaren kaj godo so keren si ilegalo, butivar lesko intereso si te leski decizja printol pes ande žurnala po drom te reafirmišil leski anti-diskriminaciaki politika e manušenge save maj palal trubun te den piro politikano glaso.

Latvia

Vi kaj si čuvdino generalo egalitetoski klauzula ande maj bvaro zakono thaj na-diskriminaciake paragrafura ande aver zakonura, e ankete sikaven kaj si baro problemo ma škar legislacia thaj laki implementacia. Dži kaj si kerdine varesave analize pala Latviaki legislacia anfar gender perspektiva 158 thaj situacia pala kava aktiviteto, 159 naj sasa kerdino rodipe savo kerel analiza pala e situacia ando fremo e dis-kriminaciako savo kerel pes ande relacia e rasasa vaj etnicitetosa.

Litvania

Akanutno statuso implementaciako e principurengo katar egalutno tretmano maškar manuša bidiferenciako pe rasa vaj etniciteto ande Litvania avel paše pala legislative paragrafura, numaj trubul te phenel pes kaj si vadži than te kava avel vi maj lačhe. Aseso te astarel pes čačipe/xakaj vadži ačhel sar problemo specialo pala varesave grupe. Godo so si problemo si vi na bari patja ando zakono thaj juristikane institucie po drom te marel pes kontra diskriminacia, godo so si vadži problemo si vi nabuxljardino mehanizmo pala legalo žutipe thaj legale informacie pala bilačhe-statutoske grupe.

Luxembourg

O zakono andar 9-to Augusti 1980-to berš kasko areslipe sasa te zorasa ispidel pes e New York Konvencia pala Eliminacia svakone formako rasistikane diskriminaciaki andar 1966-to berš thaj savo si nevljardino zakonosa katar 27-to Juli 1993-to berš thaj zakonosa katar 19-to juli 1997-to berš, sikada artiklo 454 thaj maj palune artikluira andar Došimasko zakono, po drom te kerel pes lašhe došipa thaj došimaske sankcie kontra diskriminacia. Dži akana numaj jekh decizji sasa arakhadini pe baza artiklosko 454 thaj majpalune artiklura Došimaske Zakonosko.

E diskriminacia kerel pes ande kava them, numaj šaj avel kaj e viktimuren naj informacie so von šaj keren ande relacia zakonosa thaj so si lenge čačipa. Si varesave pharipa po drom te kerel pes implemen-tacia e legislaciaki.

Sikavipe kaj si kerdini indirekto diskriminacia si but phari. Pharuvipe po drom te sikavel pes pharišpe pala juristikano sikavipe (bureden of proof) katar o krisi žutil, numaj e prosekutore trubul evidencia kaj si kerdini varesavi diskriminacia. Aver pharipa te utilizil pes legalo sistemo si vi bare love save trubun te den pes pala krisipe thaj lungipe e procedurako. Si vi sistemo pala legalo žutipe, numaj pala maškarutni klasa thaj teluni klasa but si phares te pokinel pes o krisipe thaj o advokato. Pe aveer rig vi te sikavel pes kaj si kerdini diskriminacia pe varesavo manuš vrama te del pes leske varesavi kompenzacia lel vi duj, trin berša so maj dur lel zor katar o viktimo te na džal po krisipe. O ofiso pala viktimiura katar diskriminacia vadži phenel kaj o zakono kontra kriminalo naj kade zuralo te korkore marel pes kontra rasistikani diskriminacia.

Polandia

Ande polandia naj specifiko anti-diskriminaciaki legislacia, o zakono savo akana utilizil pes thaj leski implementacia šaj dikhen pes sar lačhe. Sar egzamplo, o zakono del lačho tretmano pala minoritetura ande varesave thana. maj baro problemo si socialo situacia e Rromengi ande lenge komunitetura.

Si varesave aktivitetura ando fremo gender (manušesko sexo) diskriminacia ande Polandia. E legislacia naj kade lačhi thaj implementacia e legislaciaki trubul te avel maj zurali. E egzamplura gasave diskriminaciaki si maj bare bariere pala ratifikacia e Protokoleski 12.

Portugal

Naj varesavo egzakto zakono pala diskriminacia godolese kaj e diskriminacia kerel pes ande relacia pala butjarimaske thaj dživdimaske kondicie pal na katar diskriminaciake aktivitetura. Kana si varesave problemura kerel pes sa te o problemo phagavel pes administrativo. O kriticizmo šaj limitiril pes pe lokhe thaj birokratikane operacie maškar kadale themeske administrative organizacie.

Romania

Statutosko dokumento No. 137 andar 31-to Augusto 2000-to berš pala prevencia thaj došipe svakone diskriminaciaki forma 160 del šaipe te krisil pes pala juristikane drabura te kerel pes diskriminacia. Numaj duj kazura si registruime katar o krisi, liduj ande relacia e diskriminaciasa kontra/mamuj e Rroma. Von vadži adžukaren, godolese našti kerel pes predikcia pala evaluacia thaj solucia pala ladale kazura. Vasno si te phenel pes kaj Romaniake advokaturen thaj NGO-uren naj ekspertiza pala diskriminaciake kazura thaj naj len ni krisara.

Slovakia

Ande Slovakia relevante anti-diskriminaciake paragrafura si čhudine maškar sasto legalo domeno. Von den generalo arakhipe/protekcia ande but generalo thaj deklarativo čhib mamuj diskriminatoro praksa pe but levelura kade kaj oprin gasave prakse. Ande but kazura but si phares te astarel pes lačho thaj efektivo juristikano drabovi kana si e 161 diskrimi-nacia užes sikadini. Slovakiako legalo sistemo perel maj but pe themesko barederipe savo lel sama pe implementacia e zakonesko kade kaj dikhel legalo entiteto maj but deso iniciativa e viktimoski. Pe rig goda kaj den pes raportura pala diskriminacia e agencienge, e viktimuren butivar naj akseso (našti aven) pala o krisi.

Slovenia

Ande kava them si baro problemo maškar deklarišime anti-diskriminaciake principura thaj e praksa ande relacia pala regulacia e statusoski pala minoritetura save bešen ande Slovenia. Statuso pala kolektive čačipa si dindo numaj pala varesave minoritetoske grupe. Cikno numbri e kazurengo pala savo si dindo raporto ande relacia pala etnikani vaj rasistikani diskriminacia si fakto kaj rasistikane elementura ande varesave kazura si ignorišime. Naj sasa ni jekh kazo savo gelas po krisi ande relacia pala violencia katar gender egaliteto sar kriminalo dži akana.

Espanja

Numbri e kazurengo katar rasistikani vaj religikani diskriminacia ci cikni. Egaliteto maškar murša thaj džuvlja sasa buxljardino katar Konstitucionalo Krisi.

Švedia

Ande kava them problemo si maškar formalo legislacia thaj laki implementacia. Anti diskriminaciaki legislacia ande relacia pala etniciteto thaj religia si thodini/šuvdini ande butjarimasko zakono thaj zakono mamuj kriminalo. Šaj kerel pes analiza sode si kadale zakonura efektive.

O zakono pala aktivitetura mamuj diskriminacia pe butjarimasko than ande relacia pala rasistikani, etnikani bučim vaj religia avilo pe čači zor ande 1999-to berš. Si varesave indicie kaj nevo zakono si efektivo thaj kaj si baro numbri rromane gavengo save vazde rovipaske lila ande relacia pala diskriminacia pe butjarimaske thana. But viktimura e diskriminaciaki vi paša džanglipe kaj si gasavo zakono anen kaj svakone zakono si vi limito/granica.

O governo či kamla te kerel testo pala situacia pala savo špaj phenel pes kaj si lačho drom te dikhel pes sar save si problemura e implementaciaki. Gasave problemura si vi ande relacuia pala anti-diskriminaciako zakono savo marel pes mamuj diskriminacia pe butjarimaske thana pe baza e genderoski (gender) thaj seksualo orientacia.

Turkia

Si anti-diskriminaciake paragrafura ande maj baro zakono e Turkiako thaj but zakonura save oprin/keren prohibicia pala diskriminacia. Maj bare zakoneske paragrafura si ande relacia e krisesa sar generalo principo e zakonesko thaj utilizil pes pe but droma katar butjarimasko zakono dži kaj administrative problemura. Sar vi sajekh ni ande jekh civilo zakono sar ni ande jekh administrativo zakono naj varesavi prohibicia pe baza e rasistikane vaj etnikane bučimosa (origin). Varesave artiklura andar Zakono kontra Kriminalo si pe bibaxt utilizime numaj te došaren ekspresie save keren kritika pala themeski politika ande relacia pala etnikane vaj religiake grupe.

Jekh katar maj bare problemura ande Turkia ande relacia pala diskriminacia pe baza etnikane bučimoski vaj rasaki si kaj vi paša paragrafura save vazden e principura pala egaliteto, naj lačhe te vazden opre principura pala anti-diskriminacia. Maj dur, naj bari zor maškar e manuša saven si šaipe te zuraren principura anti-diskriminaciake pe baza etnikane bučimoski vaj rasaki, sar manuša save keren buti ande administracia, krisara thaj advokatura. Kade si godolese kaj kade o them kerel piri politika thaj godolese kaj či kamel te phenel pes kaj e legislacia naj lačhi.

Anglia

Šerutni legislacia ande Anglia perel po civilo zakono savo del opripe/protekcia mamuj rasistikani diskri-minacia. O dokumento pala relacia maškar e rase sasa implementuime, thaj vov trada te kerel pes Komisia pala rasistikano Egaliteto (CRE) savo si publiko thaj saveski tor sar vi aktivitetura si vazdine ando dokumento andar 1976-to berš kaski rola si te zurarel lačhi implementacia e Dokumentoski.

Kava zakono maj but utilizil pes kontra e dis-kriminacia po butjako than. Svako butjaripe thaj butjaripe ande relacia e kazurenca kaj si kerdini diskriminacia si tradine po butjarimasko tribunalo thaj but berša sar o numbri diskriminaciake kazurengi lia te barol, varesave tribunaloske membrura andar e regionura kaj si bari minoritetoski polulacia lie te xatjaren kava problemo but lačhe. Ande butjarimasko tribunalo maj but katar 10 procentura katar saste rasistikane diskriminaciake kazura phagaven pes pozitivo pal 35-40 procentura si phagardine kade kaj dukhadine manušeske (pe savo si kerdini diskriminacia) si dinde love.

Direkto konekcia maškar diskriminacia pe baza e religiaki thaj politikane konfliktosa ande Irelandia kerda te anti-diskriminaciaki legislacia avel maj but aktivo thaj te ande kava problemo lel than/participiril vi o governo.

ARTIKLO 2.1, 2.2(A) THAJ 2.2(B)
So Si Direkto Pal So Indirekto Diskriminacia

Si definicia pala direkto thaj indirekto diskrimi-nacia ande tiri nacionalo legislaciako sistemo? Trubul te sikavel pes definicia pala direkto thaj indirekto diskriminacia, sar si definišime ande Artiklo 2.2(a) thaj 2.2(b) e Direktivaki, ande nacionalo legiaslacia?

Te phenel pes vareso pala kadi tema trail/dživdinel o koncepto pala direkto thaj indirekto diskriminacia bazirime pe rasistikano vaj etnikano bučim thaj religia ande varesave themenge nacionale legale sistemura trubul te džanel pes:

 

  1. Direkto deiskriminacia si učhardini e definiciasa, numaj naj difrencia maškar direkto thaj indirekto diskriminacia, thaj naj definicia pala indirekto diskriminacia. Gasavo kazo si ando Luxembourg 167 (ande relacia pala gender, indirekto diskriminacia soi pindžardini ando fremo butjarimaske relaciengo 162 ) thaj Romania. 163
     
  2. Diferencia si kerdini numaj naj definišime. Indirekto diskriminacia naj definišime thaj naj egzakto ramosardino kaj šaj kerel pes objektivo džastifikacia pala indirekto diskri inacia kana si legitimio areslipe. Gasavo kazo si akana ande Belgikano 164 zakono (sasti definicia pala direkto vaj indirekto diskri-minacia ande relacia e EC Direktivasa sikavel pes ande sugerišime zakono kontra diskriminacia165) Italia 166 thaj Portugal. 167 Ande Austriako legalo sistemo numaj jekh referenca pala koncepto katar direkto thaj indirekto si Artiklo 6(2) kontraktosko andar Vienna katar 1955-to berš (saves si konsti-tucionalo statusi) savo opril direkto thaj indirekto diskriminacia e civilengi pe sa zakoneske kotora bazirime pe lengi rasa, sekso, čhib vaj religia numaj naj si dindi ni jekh definicia.
     
  3. Distinkcia si kerdini thaj liduj konceptura si definišime. Kava si ande relacia pala Bulgaria (indirekto diskriminacia si definišeme ande butjarimasko zakono), Dania 168 (indirekto diskri-minacia si učhardini telal specifiko legislacia, o koncepto pala diskriminacia trubul te sikavel pes ande relacia e legislaciasa pala gender egaliteto, savo kerel liduj konceptura), Francia (distinkcia naj kerdini ande legislacia, numaj ande zakonesko kazo kerdini si jekh uži definicia), Finlandia 169 (te sikavel pes indirekto diskriminacia trubul maj dur specifikacia), Germania(diferencia si sikadini ande kazusosko zakono ande relacia pala genderi, numaj šaj utilizil pes vi mamuj rasistikani thaj religikani diskriminacia, distinkcia ande relacia pala džas-tifikacia katar direkto vaj indirekto diskriminacia naj vadži kaerdini) Irelandia 170 (numaj ande relacia pala butjaripe, thaj džastifikacia pala testo naj objektivo), Nederlandia 171 (telal zakono mamuj kriminalo-indirekto diskriminacia našti objektivo sikavel pes, numaj telal civile zakoneske paragrafura si jekh objektivo džasrifikaciako testo ande relacia e direktivasa), Espanja 172 (definicie si dinde pala godo so šaj dikhel pes sar diskriminacia thaj so si indirekto diskriminacia ande relacia e manušenca save butjaren), Švedia 173 (indirekto diskriminacia si učhardini telal butjarimaski legislacia numaj na vi o zakono mamuj kriminalo), thaj Bari Britania 174 (maškar definicia katar indirekto diskriminacia naj kade lungi sar si sikadino ande direktiva).
     
  4. Indirekto diskriminacia si učhardini e definiciasa, numaj naj definicia pala direkto diskriminacia vaj distinkcia maškar duj konceptura. Gasavo si kazo ande Hungaria. 175
     
  5. Idea pala o koncepto šaj arakhel pes ande kherutno (domestic) zakono, numaj bi distinkciako maškar lende thaj naj definicia. Šaj avel kaj si gasavi situacia ande Estoniako, Latviako, Litvaniako, Polandiako, Slovakiako thaj Sloveniako zakono.
     
  6. Naj si kerdini distinkcia thaj naj kerdino koncepto. Gasavi situacia si ande Čehia, Grecia thaj Turkia.

Baro problemo ande varesave thema, khetane e Bulgariasa, si kaj e krisura thaj aver barederipa naj ande relacia maškarthemutne instrumentonenca thaj kazurnege zakonosko ECHR instituciengo, thaj či sitjile te butjaren thaj te keren kontakto maškarthemutne zakonosa. Kava trubul te sikavel kaj maškarthemutne norme trubun te aven ande relacia po kherutno (domestic) levelo.

Lačho egzamplo pala paragrafura ando zakono pala "objektivo džastifikacia" katar indirekto diskriminacia sar si ramosardino ande Artiklo 2(b) andar Direktiva si Nederlandia. Kate distinkcia maškar Kriminalo thaj Civilo zakono trubul te kerel pes. Sar vi ando fremo e direktivako, ando fremo kriminale Nederlandiake zakonosko, indirekto diskriminacia si diskriminacia thaj godolese si oprime.

Ando fremo Egalutne tretmanoske Dokumentosko (Civilo Zakono) indirekto distinkcia šaj objektivo sikavel pes. Ande relacia pala Artiklo 2.1 Egalutne Tretmanoske Dokumentosko176 si "indirekto distink-cia", objektivo sikavimasko testo Artiklosko 2.1 trubul te kerel pes. Dži akana Komisia pala Egalutno tret-mano, lia te kerel implementacia e Dokumentoski thaj utilizil kadale kriteria: 177

  1. Či trubul te avel diskriminacia ande relacia pala areslipe indirekte diskriminaciako;
     
  2. Gindipa save si alosardine te astaren e areslipa či trubun te aven ande relacia čače trubulipenca e organizacienge;
     
  3. E gindipa trubun te aven pe piro than thaj te astaren o areslipe.

Direkto distinkcia našti objektivo sikavel pe. Ande relacia pala direkto distinkcia o zakono šaj numaj kerel eksepcie (dikh sar egzamplo ekspecia ando Artiklo 2 e Dokumentosko). 178

Tubul te džanel pes kaj ande varesave thema save si kandidatura si kerdine zakonura save vadži naj pe čači zor, thaj gothe e definicia pala direkto thaj indi-rekto diskriminacia si šuvdini/thodini andre so si ande relacia e rasistikane Direktivasa. Gasavo kazo si ande Hungaria, Latvia thaj Litvania.

Si komparabile definicie ande nacionalo zakono ande relacia pala gender diskriminacia?

But thema save si membrura šaj sikavemn e definicia palča direkto vaj indirekto diskriminacia ande relacia pala gender diskriminacia, vi kaj ande varesave thema sikadine ande swekcia 1 thaj 2 o koncepto pala indirekto diskriminacia trubul te definišil pes maj užes, sar vi ande kazo e diskrimi-naciasa savi kerel pes pe baza e rasaki vaj religiaki (Ande relacia pala kava pučipe e Italia si lačhi). Kzosko zakono Europake Krisosko dia piri influenca ande relacia kalesa. Ande Bulgaria si kerdino zakono saves naj vadži čači zor savo del definicia pala liduj konceptura thaj ande Romania si zakono saves vadži naj čači zor savo vakarel pala egalutne šaipa maškar murša thaj džuvlja savo intjarel ande peste definicia savi si ande kontradikcia savi akana dživdinel ande Romaniako zakono.

Konkluzie

Šaj phandel pes kaj e konceptura pala direkto thaj indirekto diskriminacia si pindžardine ande but Themenge (save si membrura) legale sistemongo, numaj but thema trubun te keren legalo akcia te keren o koncepto užes ando zakono. Sa e thema save si kandidatura trubun te keren aktivitetura save si ande relacia e Direktivasa.

ARTIKLO 2.3
Harassment

Si mamuj-zakonosko harasmento identifikuime koncepto ande nacionalo zakono? Si definicia pala harasmento ande nacionalo zakono savo kores-pondiril godolesa so si phendino ande Direktiva? Trubul te sikavel pes gasavi definicia ande nacionalo legislacia?

Ande Belgia o harasmento si kriminalo ando fremo e Došimaske Zakonesko katar 1998-to berš. E protekcia akana naj kade zurali godolese kaj kana kerel pes krisipe e love trubul te del o manuš savo gindil kaj si pe leste kerdino harasmento pal akanutno zakono saves vadži naj čači zor intjarel ande peste paragrafura save zuraren definicia pala harasmento po drom te avel ande relacia e direktivasa. 179 Ande Irelandia 180 legislative paragra-fura pala harasmento len sama pala efekto e individuako/manušesko thaj naj ande relacia Direktivake definiciasa katar na-amalikano trujalipe. Ande Nederlandia, Egalutne Tretmanoski Komisia dia duj decizja kaj gharasmento pe butjarimasko than perel telal definicia katar duistinkcia telal Egalutne Tretmanoske Doku-mentosko (jekh pe rasistikano harazmento thaj dujto pe seksualo harazmento), thaj sikada kaj godo ka zurarel na numaj butjaripe deso vi aver aktivitetura pala save Egalutne Tretmanosko Dokumento si lačho. Ando Portugalo 181 o harasmento definišil pes teoretikani interpretacia katar buxli definicia e diskriminaciaki. Ande Švedia si definicia pala harasmento ande butjarimasko zakono 182 thaj svako manuš savo butjarel šaj kerel rodipe po drom te dikhel si kerdino harasmento thaj te keren aktivitetura mamuj-harasmento. 183 Ande Bari Britania (Anglia) 184 harasmento si oprime (naj slobodo) ande liduj zakonura kriminalo thaj civilo.

E legislaciako koncepto pala rasa thaj religia trubul te avel sikadino ande aver thema save si membrura. Ande Austria fakto kaj o barederipe xatjarel kaj si harasmento pe baza e rasaki ka avel buxljardino vi pe butjarimaski situacia. Dindi si sugestia te ande Finlandia-šaj avel vi ande aver thema-varesave situacie kana kerel pes harasmento šaj aven učhardine kriminale zakonosa, thaj ande Italia pe baza e paragrafurengi katar Kriminalo Zakono ande relacia pala kriminalo mamunmj patjivako.

Ande thema save si kandidatura o koncepto thaj definicia e harasmentoski si vadži na-pindžardo fenomeno. Ande Bulgaria, Estonia, 185 Hungaria, Latvia thaj Romania o legalo sistemo či intjarel ande peste varesave paragrafura savo definišil vaj si ande relacia e harasmentosa. Vi kaj naj direkto definicia pala harasmento ande Litvaniako zakono, šaj aven inkaldini andar varesave legale norme. 186 Ande Polandiako zakono naj sikadino koncepto pala mamuj-zakonesko harasmento , numaj Došimasko Zakono sikavel forme pala harasmento pe baza e rasaki, etnicitetosi sar vi ande relacia pala politika, religia numaj vi godo si limitirime pala godo so si ramosardino ande Direktiva. 187

Slovakiaki čhib či intjarel ande peste legalo termino savo si ande relacia e konceptosa pala harasmento ande Anglikani čhib, numaj utilizil abver terminura te sikavel gindipe kadale konceptosko. Sar ka xatjarel pes kava termino si ande relacia pala situacia, šaj phenel pes kaj si godo vareso so manuš či kamel numaj vareko tradel les thaj kava si phendino ande Artiklo 2 paragrafo 3 e Direktivaki, harasmento šaj xatjarel pes vi sar kriminalo.

Ande Sloveniako legalo sistemo si varesave paragrafura save maren pes mamuj harasmento pe averčhande levelura ande Došimasko zakono thaj ande Dokumento savo vakarel pala Egzekutive sankcie mamuj kriminalo. 188 Vi ande Turkia phenel pes kaj si paragrafura mamuj kriminalo save šaj xatjaren pes sar kana si len varesave elementura andar Direktiva.

Si varesavi komparativo definicia ande nacionalo zakono ande relacia pala gender diskriminacia?

Gender legislacia ande maj but thema save si membrura intjarel ande peste mamuj-zakonesko harasmento (minimum ande butjarimaski situacia), averčhandi si legislacia ande Finlandia, Grecia thaj Itali. Gender legislacia ande Francia intjarel ande peste o koncepto pala harasmento numaj si les maj restriktivo deso Artiklo 2.3 andar Direktiva.

E situacia ande thema save si kandidatura si kontra katar e situacia ande thema save si membrura. Gender legislacia intjarel ande peste numaj mamuj-zakonesko harasmento. E Polandia si paragrafura save si ande relacia pala seksualo harasmento vaj sar si von čhudine thaj naj khetane von naj kade efektive.

Na dumut kerdine si aktivitetura ande Čehikani Republika mamuj gender harasmento savo šaj del modelo pala mamuj-zakonesko harasmento pe baza: Artiklo 7(2) katar Butjarimasko Zakono opril "Ciknjaripe manušikane dignitetosko" ande relacia pala butjaripe. seksualo intencia katar jekh manuš savo či kamel aver pe butjarimasko than savi phagavel ve betjarimaski relacia si definišime sar ciknjaripe e dignitetosko. Litvaniako zakono pala Egalutne Šaipa e Džuvljengo thaj Muršengo del definicia pala mamuj-zakonesko aktiviteto ande relacia pala gender diskriminacia, thaj kava zakono intjarel ande peste vi seksualo harasmento. 189

ARTIKLO 2.4
Instrukcie Pala Diskriminacia

Si oprime ando fremo nacionale zakonosko te den pes instrukcie pe baza rasistikane vaj etnikane bučimoski vaj religiaki? Si kerdino decizji te kerel pes diskriminacia? Si trubulipe te sikavel pes gasavo principo ande nacionalo zakono?

Legislacia ande Austria, 190 Belgia, 191 Litvania, 192 Romania, 193 Slovakia 194 thaj Anglia (Bari Britania) 195 užes opril instrukcie pala diskriminacia.

Ande Austria, Belgia thaj Litvania e paragrafura si thodine ande Zakono mamuj kriminalo thaj šaj utilizin pes numaj ando fremo Zakonesko mamuj kriminalo.Ande Slovakia dinipe instruciengi pala diskriminacia ando fremo civile zakonosko si oprime. Sar vi sajekh, akseso pala efektivo drabo ande varesave kazura si baro pučipe. Ando fremo Slove-niake zakonosko, instrukcie pala diskriminacia si mamuj maj braro zakono thaj šaj došaren pes ande relacia artiklosa 141 Došimaske Zakonosko. Estoniako zakono kerel diferencia maškar instrukcie pala diskriminacia pe baza e rasistikane vaj religikane bučimoski sar mamuj-zakoneske aktivitetura ande relacia e generale paragrafurengi katar maj baro zakono (Artiklo12).

Ni jekh aver them či opril užes gasave instrukcie, pal pe varesave levelura čaj xatjarel pes kaj gasave instrukcie peren telal fremo generale definiciako pala diskriminacia. Gasavo kazo si ande Nederlandia kaj varesave instrukcie šaj došaren pes ando fremo e paragrafurengo save vakaren pala ispidipe/iniciacia so si buten themen save si membrura. Ande espanja, provokacia, promocia/sikavipe thaj ispidipe pe diskriminacia si oprime. 196 Si vaj na instrukcia pala diskriminacia ando fremo a iniciaciako/ispidipasko, godo si pučipe e interpretaciako.Ande belgia si generalo opripe pala iniciacia pe diskrimi-nacia ando fremo e Artiklosko 1 e zakonosko katar 30-to Juli 1981-to ber, ande relacia pala sathemenge/publike ofisura, si vi jekh uži prohibicia katar instrukcia pala diskriminacia. 197

Šaj phenel pes kaj Zakono mamuj kriminalo šaj krisil e manušeske save dia instrukcie vaj sar vareko ko korkore godo kerda vaj sar varekas ko khetane varekasa godo kerda (kate šaj peren vi Austria, 198 Belgia, 199 Francia, 200 Grecia, Luxemburg). Maj dur ande Germania sar egzamplo, instrukcie šaj aven ande relacia pala bilačhe vakaripa, armaja ando fremo kriminale zakonosko. 201

Ande Bulgaria si trubulipe te kerel pes zakoneski čhib savi opril instrukcie pala diskriminacia sar jekh forma katar diskriminacia. Ande praksa, si baro leveli pala instrukcie vaš diskriminaciake ande Bulgaria, pal maj but ande relacia pala akseso seviso savo si publiko, sar akseso pala restorano, baro, etc, kaj e šerutne phenen pire manušenge te na muken vare-save manušen andre ande relacia pala etnikani vaj rasistikani baza. Ande akanutni vrama naj protekcia mamuj kadi forma e diskriminaciaki.

Sar rezultato, kade naj numaj ande Romania, Slovenia thaj Anglia, sa thema trubun te keren aktivitetura thaj užes te thon/šuven kaj oprin instrukcie pala diskriminacia ande svako fremo e zakonosko. But si vasno kaj instrrukcie per se so dosta, thaj naj trubulipe te kerel pes aktualo diskriminacia sar si akana kazo ande varesave thema. Sar egzamplo ande Italia, generalo definicia pala diskriminacia šaj xatjarel pes te intjarel ande peste opripe pala instrukcia, kauzalo relacia trubul te avel sikadini maškar jekh mothodipe thaj actualo akto e diskriminaciako.

Si komparabile definicie ande nacionale zakonura ande relacia pala gender diskriminacia?

Thema save či oprin instrukcie pala diskriminacia pe baza e seksoski si Bulgaria, Čehikani Republika, Estonia, 202 Grecia, Francia, Hungaria, Latvia thaj Polandia.

ARTIKLO 3.1 203
Thaj Thana Kaj Šaj Utilizil Pes

Definicia pala rasistikani thaj etnikani diskriminacia thaj diskriminacia pe baza religiaki si ande relacia e artiklosa 3, ande privato thaj ande publiko sektoro?

Sosa si vadži kadi definicia ande relacia? (ker komparacia pala aktivitetura sikadine ando Protokolo 12)

Buxlo fremo Rasistikane Egalitetoske Dire-ktivako, sar si sikadino ande Artiklo 3, naj apsoluto ande relacia kherutne zakonenca ande svako Europako them. Šaj phenel pes kaj si varesave korekcie ande varesave thema save pe but levelura naj ande relacia e Direktivasa.

Ande but Europake thema e pilta katar godo savo zakono si ande relacia save aktiviteturenca si but phari.Ande thema save kerde specialo mamuj-diskriminaciaki legisacia e situacia si maj uži. Trubul te avel ande godji ande but Europake thema, mamuj-diskriminaciaki legislacia si kombinacia pala konstitucionalo, kriminalo, civilo thaj administrativo zakono thaj kaj naj svako kotor e aplikaciako učhardino jekh sar aver legislaciasa. Sar egzamplo šaj avel specialo legislacia pala diskriminacia ande relacia butjarimasa, edukacia šaj avel učhardini kriminale zakonosa vaj generale principurenca andar o zakono savo si ramosardino ande maj baro themesko zakono. Trbul te phenel pes kaj ande but thema e legislacia naj vadži testirime po krisi.

Šaj den pes vi varesave sugestie pala varesave thema:

  • Austriako zakono džal vaj pala publiko vaj pala privato sektori, thaj ni džal pe liduj riga. E para-grafura andar maj baro zakono džan po publiko sektori, kriminale zakoneske paragrafura džan po privato sektori; naj varesave speciale civile zakoneske paragrafura.
  • Butjarimasko fremo e Belgiake zakonosko si maj buxlo deso Artiklo 3.1 numaj trubul te phenel pes, kaj si kava zakono mamuj kriminalo thaj thana pala leski implemetacia naj kade bare (limitirime si). Te avel adoptuime nevi legislacia kava trubul te paruvel pes.
  • Bulgariako zakono učharel sa aktivitetura pal andre si šuvdine definicie maškarthemutne kontrakturengo somnime thaj ratifikuime katar o governo. sar vadži naj sasa kazo pala implementacia vaj opripe vaj definicia pala diskriminacia ande varesavo aktiviteto telal Artiklo 3.1 e Direktivako.
  • Ande Čehikani Republika diskriminacia pe butja-rimasko than si mamuj zakono. Pe aver relevante thana, Čehikani legislacia naj ande relacia Rasis-tikane Direktivasa.
  • Daniako Zakono perel ando fremo e Artiklosko 3.1 andar e Direktiva. Averčhande droma šaj arakhen pes ande averčhande themenge zakonura.
  • Ande Estonia, maj baro zakono si ande relacia e aktiviteturenca save si ramosardine, sar vi ando them, municipalo (forosko kher) thaj privato sektori. varesave preference ande relacia pala etniciteto, rasa vaj gender naj kerdine sar akseso (šaipe) pala pala socialo protekcia, sociale anglunipa thaj edukacia. varesave pharipa šaj sikaven pes sar rezultato pala lingvistikane regulacie thaj čhibake/lingvistikane instrukcie ando them vaj municipalo edukacionale thaj vokacionale institucie.
  • Finlandiako zakono či učharel Artiklo 3.1(h), akseso pala publike lačhipa thaj servisura.
  • E Franciakano zakono khetanil pes e Artiklosa 3.1 maškar kombinacia e legislaciaki thaj legale principurengi.
  • Germanikani Legislacia či učharel Artiklo 3.1(d), amalikani relacia (membership) ande organizacia e butjarnengi. Po drom te sikavel pes kaj Germanikano Zakono učharel Artiklo 3.1 (numaj či učharel Artiklo 3.1(d), interpretacia generale principurengi e zakoneski si trubulipe, maj but deso varesavi relacia e paragrafurenca andar zakono.
  • Greciako zakono užes džal pala Artiklo 5 CERD, numaj či ušharel svako aktivitetzo e Artiklosko 3.1. trubun te keren pes amandmanura po drom te zurarel pes relacia e Artiklosa 3.1.
  • Hungariako mamuj-diskriminaciako sistemo si ando problemo godolčese kaj maj but mamuj-diskriminaciake paragrafura naj ande relacia e sankcienge sistemosa vaj šaj phenel pes kaj si von maj but deso deklaracia. Si varesave paragrafura save či intjaren ande peste mehanizmura areslimasa te phagaven diskriminacia ande privato sektori thaj save naj efektive.
  • Irelandiako zakono učharel svako kotor e Artiklosko 3.1

Te varesave paragrafura andar Dokumento savo si kerdino ande 1998-to berš po drom te kerel regulacia pala imigracia thaj legale kondicie pala averthemeske manuša si kerdine thaj sikadine buxles, Italiako zakono šaj xatjarel pes sar zakono savo učharel aktivitetura andar Artiklo 3.1.

  • Latviako maj baro zakono intjarel paragrafura save učharen e aktivitura sikadine ando artiklo 3.1. Kadale paragrafura našti utilizin pes ande relacia e akcienca pala private manuša.
  • Litvaniaki legislacia učharel svako aktiviteto sikadino ando Artiklo 3.1.
  • Luksemburgosko zakono učharel svako aktiviteto numaj zakono mamuj kriminalo kerel limito.
  • Legislacia ande Nederlandia si ande relacia Artiklosa 3.1 vaj eksepcia si Artiklo 3.1(d) , membrikani relacia e butjarimaske organizacienca, ande civile kazura.palutno kazesko zakono sikavel kaj Egalutne Tretmanoski Komisia kamel te gasave organizacie aven subjekto pala egalutne tretmanoski legislacia.
  • Polandiako maj-baro zakono učharel sa aktivitetura sikadine ando Artiklo 3.1 .Vi Butjarimasko Zakono užes opril diskriminacia.
  • Portugaliako zakono svako aktiviteto (svako zakoneski teritoria) e Artikloski 3.1.
  • Romaniaki legislacia učharel svako aktiviteto sikadine ando Artiklo 3.1.
  • Ande Slovakia naj šaipe te dikhel pes si definicia pala rasistikani thaj etnikani diskriminacia ande relacia pala Artiklo 3 katar e Direktiva, godolese kaj Slovakiako Zakono, na numaj Butjarimasko Zakono, či del gasavi definicia.
  • Ande Slovenia godo kamla e rasistikani Direktiva thodino si ande Butjarimaske Dokumentura thaj programura (save si ande preparacia), so si adop-tuime/lindo sar nacionalo strategia.
  • Espanjako zakono učharel svako aktiviteto andar Artiklo 3.1.
  • Švediako zakono užes učharel svako aktiviteto andar Artiklo 3.1(a) thaj (h).
  • Ande Turkiako Zakono, Artiklo 11 katar Maj Baro Zakono, savo del zakoneske horizontalo thaj vertikalo efekto, kerel trubulipa andar principura pala egalutno tretmano sar vareso so šaj realizuil pes, vaj Turkiako Zakono savo lel sama pala aktivitetura andar artiklo 3.1 intjarel ande peste paragrafura save užes sikiaven principura pala egaliteto thaj opripe e diskriminaciako.
  • Angliako Zakono učharel (gindil pes) svako aktiviteto andar aplikacia. kazesko Zakono ka del maj dur interpretacia e legislaciaki.

Si učhardini vaj na gender diskriminacia ande egalutni (jekh sar aver) umal (field)?

Ande varesave Europake thema, si specifiko butjarimaske zakoneske paragrafura pala Egalutno tretmano e džuvljange thaj muršenge, sar ande Austria, Belgia, 204 Dania, 205 Italia, 206 Luksemburgo, 207 Švedia 208 thaj Litvania. 209 . Ande Francia diskriminacia pe baya e genderoski su u;hardini vi katar Butjarimasko yakono thaj vi Do[imaske yakonosa. Ande Grecia gender diskriminacia si ciknjardi pe umalina e aplikaciengi ande relacia Artiklosa 3 katar Konyiloski Direktiva 97/80/CE. Ande Bulgaria, Irelandia thaj Slovakiagender diskriminacia si učhardini ande egalutne umalina sar diskriminacia pe baza e rasaki thaj religiaki. Ande Anglia Governo sikada kaj kamel te lačharel dis-kriminaciaki legislacia pala sekso kana parlamentaro vrama godo mukel, po drom te anel svako publiko funkcia ando fremo. Ande Northern Irelandia akana keren pes konsultaciepala sikadino Egalitetosko Dokumento, savo šaj kerel pharudipa pala rasa, sekso. Ande Polandia gender diskriminacia si učhardini generale mamuj-diskriminaciake klauzulenca andar Maj Baro Zakono. Ande Turkia, Butjarimasko zakono opril diferencia pala pokin ande relacia pala godo dal si o manuš savo butjarel murš vaj džuvlji. 210 Nacionalo Edukiaciako Fundamentalo Dokumento phandel e principura egalitetoske maškar murša thaj džuvlja ande ralacia edukaciasa. 211

ARTIKLO 3.2
Diskriminacia Ande Relacia Naciasa

Džal vaj na e nacionalo legislacia palal Direktiva areslimasa te opril diskriminacia pe baza e naciaki?

Legalo princiapo ande but thema save si membrura EU phenel kaj e diskriminacia pe baza e rasaki si oprime sar vi o zakono phenel. Legislacia ande maj but Europake Thema save si membrura džal palal Artiklo 3.2 andar e Direktiva, so maj dur del te e Direktiva ni učharel diferencia ando tretmano bazirime po nacionaliteto thaj bi bilačhe gindipasko pala paragrafura thaj kondicie pala rezidencia vaj čaipe maušengo andar aver them te del ande Europake thema save si membrura sar vi pala bi-themeske manuša.

Ande Bulgaria, nacionalo zakono del duj eksepcie pala principio kaj diskriminacia pe baza e nacionalitetoski šaj kerel pes. Eksepcie si dinde ando fremo Nacionale Sastipaske Dokumentosko 212 thaj Nacionale Fremutne Kontraktosko. 213

Relevanto si te dikhel pes kaj but EU Thema save si membrura thon ande relacia mamuj-diskriminaciake zakonura e na-nacionalitetosa. Ande thema save si kandidatura e situacia si aver. Ande maj but gasave thema mamuj-diskriminaciako zakono naj ande relacia e manbušensa save si aver nacionaliteto. Ande Estonia sar egzamplo, Maj Baro Zakono del aver-čhando tretmano e manušenca save naj andar kava them ande relacia pala utilizacia varesave xakajengo 214 pal pe aver rig Estoniaki legislacia si maj liberalo ande relacia pala sociale thaj ekonomikake xakaja. Polandia thaj Romania 215 si eksepcia, godolese kaj mamuj-diskriminaciako zakono si egalutno vi pala manuša save si bijandine ande kadala thema vi pala manuša save si andar aver thema. Sar egzamplo ande Polandia, aver themeske manušen, si ando principo, egalutne čačipa/xakaja thaj obligacie sar vi Polandiake manušen vaj si varesave eksepcie. 216

Ande Turkia, maj baro zakono del fundamentale slobode "svakone manušese", či kerel pes diferencia maškar kodola save si andar e Turkia vaj save naj numaj si varesave eksepcie save si dinde ande zakono thaj save keren restrikcie pala slobode e averthe-meske manušenge. 217

ARTIKLO 4
Butjaripe

Keren pes varesave eksepcie pala determinacia profesiengo po nacionalo levelo? Trubun te phagaven pes eksepcie save si sikadine ande Artiklo 4?

Ande relacia pala kadi tema ande Europake Thema šaj kerel pes kategorizacia ande trin modelura:

  1. Naj varesave specifike eksepcie ande relacia pala determiniacie e profesiaki (Austria, Bulgaria, Čehia, Hungaria, 218 Grecia, Litvania, Luksemburg, Polandia, Portugal, Romania, Slovakia, Espanja thaj Turkia).
     
  2. Si generalo principo e zakonesko savo si ande relacia e Artiklosa 4 andar e Direktiva ( E Belgia savi kerda zakono užes ande relaia artiklosa 4; Francia, 219 Germania, generale principura pala egalutno tretmano egalutne kazurengo si kerdine ande relacia e kriteriumonenca pala propor-cionaliteto, thaj Italia kaj si kerdine egalutne generale principura katar egalutno tretmano egalutne kazurenca.
     
  3.  Nacionalo legislacia del specifike eksepcie. Gasavo kazo si ande Dania 220 kaj si eksepcie pala butjarne save sikaven/keren promocia pala politikane vaj religiake gindipa, ande Estonia, 221 e eksepcie si kerdine ande relacia pala gender (dal si o manuš murš vaj džuvlji), religia thaj čhib, ande Finlandia 222 si eksepcie ande relacia pala religia sar kana alosarel pes ministro pala religia, Ande Irelandia trubun te keren pes varesave eksepcie po drom te jekh manuš astarel kriteria pala buti, thaj ande Nederlandia 223 kaj si phari lista pala eksepcie pala butjarimasko than sar4 (aktora, modelura, kana roden pes varesave speciale talentura, kana rodel pes buti kaj o manuše trubul te aven speciale talentura ande relacia šukarimasa) thaj keren pes eksepcie ande relacia e religiasa. 224 Šaj kerel pes revizia ande ralacia kadale eksepcienca thaj te dikhel pes si von objektive vaj na. Vi ande Švedia si eksepcie pala save šaj kerel pes revizia thaj te dikhel pes si e kriteria objektive vaj na. Ande Anglia šaj kerel pes modifikacia pala varesave eksepcie.

Vi e eksepcia ande nacionalo legalo sistemo ande kadi kategoria ka navljaren pes po drom te dikhel pes si godo so rodel pes katzar e manuša save kamen te roden buti legitimo.

Ande Latvia si lisat pala "phare butja" save phagaven/litjharen manušesko sastipe kaj si oprime te kerel buti e džuvlji 225 (thaj si vi lista pala butja kaj našti kerel buti o manuš saves naj 18 berš), adoptuime ande relacia Butjarimaske Zakonosa. 226 Kadi lista del e džuvljange maj bilačhi pozicia deso e muršen pe butjarimasko marketo godolese kaj si but butja save von našti len. Gasavi lista naj kerdini ande relacia pala rasa vaj etniciteto. Gasave paragrafura egzistirin vi nde Turkia. 227

ARTIKLO 5 228
Pozitivo/Lačhi Akcia

Si varesave aktivitetura kasko areslip'e si te zuraren thaj keren promocia sasto egaliteto vaj te keren kompenzacia pala problemura ande relacia etnicitetosa, religiasa? Gindil o governo te adoptuil gasave aktivitetura?

E situacia ande relacia e aktiviteturenca po drom te zurarel pes egaliteto te kerel pes prevencia vaj te kerel pes kompenzacia pala xasaripa (disadventages) ande relacia e rasistikane vaj etnikane bučimosa thaj religiasa šaj šuvel pes pe trin droma (te kerel pes kategorizacia) sar:

  1. Dikhipe kaj pozitivo akcia šaj kerel pes po drom te kerel pes kompenzacia sar vi specifike (legalo vaj politika) aktivitetura pala grupe vaj situacie. Gasavi situacia si ande Dania (numaj sa maj but restriktivo deso e principura ramosardine ande direktiva 229 ), Irelandia, 230 Luksemburgo, 231 Nederlandia, 232 Polandia, 233 Slovenia (O artiklo andar maj baro zakono kerel konfirmacia e šerutne karakteristike pala implementacia speciale xakajengo nacionale minoriteturengo, 234 thaj si vi governosko programo kasko areslipe si te zurarel/del zor thaj te šukarel e situacia e Rromengi), Espanja (generale principura si kerdine na katar o zakono vaj katar varesave pricipura katar Konstitucionalo Krisi 235 thaj kade ka avel ande Belgia te akanutni sugestia pala zakono avel adoptuime 236
     
  2. Legislacia pala specifike situacie, umalina (areas) e aplikaciako vaj etnikane grupengo. Kade kerel pes ande Austria (si specifike etnikane grupe 237 ), Finlandia( politikane aktivitetura te keren promocia regrutacia etnikane minoriteturengo ande publiko serviso 238 ), Francia (specifiko legislacia ando fremo e edukaciako thaj urbanizmosko 239 ), Germania (legislacia pala specifikre etnikane grupe 240 ), Grecia (specifiko legislacia pala muslimanengi populacia thaj aktivitetura ande relacia e Romane komunitetonca 241 ), Hungaria (governosko programo kasko areslipe si te šukarel/vazdel opre situacia e Rromengi), Litvania, Portugal (treningura pala buti vaj aver treningura kasko areslipe si te vazden opre butjarimaske šaipa 242 ), Romania (governosko programo kasko areslipe si te šukarel/vazdel opre situacia e Rromengi), Švedia (specifiko legislacia ando fremo e butjarimasko 243 ) thaj Anglia (specifiko legislacia ando fremo e edukaciako thaj treningosko 244 ).
     
  3. Naj generalo norma vaj specifiko aktiviteto. Gasavi situacia si ande Bulgaria, Čehikani Republika, Estonia, Italia, latvia, Slovakia thaj Turkia. 245

Maj baro zakono ande Romania 246 thaj Slovakia 247 (te ginavel pes sar si ramosardino) opril te utilizil pes pozitivo diskriminacia. Ande Romania, sar si phendinio opre, si governosko programo te šukarel pes/vazdel pes opre e situacia e Rromengi. Ande Slovakia maj baro zakono intjarel ande peste paragrafura, save našen katar norme, kava zakono mukel te kerel pes pozitivo diskriminacia ande relacia e džuvljanca, terne manušenca thaj invalidonenca. Len si maj lačhi sastipaski protekcia thaj speciale butjarimaske kondicie. 248

Ande Polandia, pe politikano levelo, maj lačhi pozicia si e nacionale minoriteturen, lengo alosaripasko komiteto si muklino te phagavel e propozicia te kidel minimum 5 procentura po drom te astren than ando parlamento.

Ando fremo e edukaciako thaj kulturako, po drom te keren kompenzacia pala lenge bare finansie, škole pala nacionale minoritetura aresen ekstra 20 procentura maj but love deso aver škole. Themesko budžeto del love ande škole thaj žutil produkcia/keripe pala pustika. O Ministeriumo pala kultura thaj tradicia žutil minoritetonge žurnala sar vi aver publikacie thaj del love vi pala kultura organizuime katar nacionale thaj etnikane minoritetura. 249 Ande 2001-to ver o governo lia te kerel pilot-programo pala 2001-2003-to berš te kerel promocia e Rromengi ando fremo e edukaciako, butjarimasko, sastipaske-protekciako, dživdimaske kondiciengo, sekuritatesko thaj kulturako.

Si komparabile aktvitetura ande relacia pala gender diskriminacia (kana kerel pes diskriminacia ande relacia pala godo si o manuš murš vaj džuvlji)?

Pozitive aktivitetura te vazdel pes opre egalutno tretmano maškar murša thaj džuvlja si muklino thaj dživdinel ande svako EU membro them. Diferente pozitive aktivitetura si kerdine ande thema save si kandidatura, maj but ande Čehia, Litvania, Slovakia thaj Slovenia po drom te šukarel pes e situacia e džuvljengi.

Klaro si kaj o levelo thaj kamipe te keren pes pozitive aktivitetura si averčhando katar o them dži ka them. Ande thema save si kandidatura, o governo či kamel te kerel khanči (vov si pasivo) mamuj keripasko pozitive aktiviteturengo, kade naj numaj ande Polandia thaj Slovenia. Ande varesave thema, e programura save si ažutime katar o governo pala zuralipe/dinipe zorako situacia e Rromangi si pozitivo po drom te phagavel pes diskriminacia e minoriteturengi.

ARTIKLO 6 250
So Maj Cerra Trubul Te Kerel Pes

Si varesave aktivitetura te protektuin pes/arakhen pes e principura pala egalutno tretmano po nacionalo levelo sar minimum aktivitetura andar Direktiva?

Legislacia ande maj but Europake thema ande varesave kazura džal maj dur deso godo kamel thaj phenel e direktiva, maj but ande relacia pala aktivitetura andar Artiklo 3.1 maj dur, butivar legislacia savi garantuil na-diskriminacia pe baza e rasaki vaj etnikane bučimoski del garancie vi pala na-diskriminacia vi pe aver baze sar religia, invaliditeto, berša vaj seksualo orientacia.

Ande Belgia, fremo e zakonesko andar 30-to Juli 1981-to berš si maj lungo deso ramol ande direktiva thaj maj lačhe opril e diskriminacia vaj violencia mamuj manuš, grupa, komuniteto vaj membrura e komuni-tetoske. (Artiklo 1); 251 thaj membrikani-relacia e grupaki vaj organizaciaki savi užes kerel diskriminacia vaj segregacia ande kazura sikadine ando Artiklo 444 katar Došimasko Zakono, vaj žutil gasave grupe vaj organizacie (Artiklo 3). Maj dur zakono katar 10-to Aprili 1995-to berš 252 kamel katar politikane partie te vazden opre kaj respektuin e xakaja thaj slobode garantuime e Konvenciasa pala Protekcia Manušikane Xakajengo/Čačipengo thaj Fundamentale Slobodengo.

Dindi legislacia savi si akana pe diskusia gindil vi pala lungaripe katar sikadini oprime legislacia pala rasistikani thaj etnikani diskriminacia ando fremo kondiciengo save dia e Europa.Te si e propzicia pala zakono adoptuime, O zakono katar 30-to Juli 1981-to berš ka lungarel pes po drom te došaren pes e diskriminaciake aktivitetura vaj segregacia pe buti mamuj e grupa, thaj mamuj jekh individua (amandmano e artikosko 2bis); thaj rasistikani violencia kana kerel pes varesavo bilčhipe thaj užes dikhel pes kaj areslipe sasa te kerel pes aver rasistikano či-xatjaripe. Kadale sugestie pala zakonura ka keren ekstenzia pala opripe e rasizmosko kade kaj či sikaven varesave personale informacie ande oficiale dokumentura thaj raportura, publikacie vaj publiko sikavipe e tekstosko, gindipe, simboli vaj varesavo aver ažutipe savo šaj intjarel ande peste diskriminacia (Artiklo 2, paragrafo 1).

Ande Irelandia jekh vasno paragrafo katar ESA 2000 džal maškar Direktive: ando fremo sekciako 3 (1)(b), diskriminacia kerel pes kana si duj manuša save si khetane tretirime averčhande deso aver manuš savo naj ande kodo khetanipe. Kava paragrafo sasa sugestirime katar jekh butjarno godolese kaj o manush savo kerda rovimasko lil sas diskriminišime kana sasa khetane jekhe rromesa. 259 O zakono ande Anglia si sar vi ande Irelandia. Šaj phenel pes kaj e Direktivaki deskripcia pala diskriminacia učharel gasave aktivitetura, pal e definicia phenel kaj e diskriminacia kerel pes pe baza e rasaki vaj etnikane bučimoski, so maj dur či rodel te manuš savo si diskriminišime avel membro varesave speciale rasaki vaj etnikane bučimoski.

Ande thema save si kandidatura sar Estonia, Polandia thaj Slovenia si legislacie save si minimum ande relacia e rasistikane Direktivasa.

Ande Polandia o zakono na džal maj dur katar godo so rodel e Direktiva, si umalina (areas) save naj thodine ande Direktiva numaj gasave umalina si ando Zakono: alosaripaski xakaja/čačipa, protekcia pala vasne informacie save si ande relacia e nacionale vaj etnikane bučimosa, thaj paragrafura pala interpretatori/translatori pala manuš savo či džanel lačhe polandikani čhib.

Maj palal šaj phenel pes kaj maj but themen save si membrura si legislacia pe varesave thana save si ande relacia e rasistikane Direktivasa, pal numaj cikno numbri e themengo save si kandidatura thode gasave paragrafura ande pire legale sistemura.

ARTIKLO 7.1 260
Legale Drabura

Šaj keren pes legale procedure po drom te zuaren pes e obligacie ando fremo e Direktivako pala kodola save gindin kaj si bange?

Nacionale legale sistemura ande Europake thema den legale drabura pala kodola save gindin kaj si bange. Baro pučipe si sode gasave procedura šaj aven efektive. Ande relacia pala thema save si kandidatura šaj phenel pes kaj legalo procedura dživdinel ande teoria, ande praksa butivar si phares e manušese te astarel len.

Ande kodola thema kaj materialo fremo e Direktivako (dikh Artiklo 3.1) naj maksimum učhardo si thana ande legale drabura kerdine pala kodola save gindin kaj si bange.

Ande kodola Europake thema kaj anti-diskriminaciako zakono si zakono kontra/mamuj kriminalo, e viktimuren si but pharipa godolese kaj lel pes sama pe zakoneski procedura mamuj kriminalo so či del e viktimo than te kerel varesavi iniciativa thaj kontrola po aver drom katar e procedura katar e vrama kana del pes o rovimasko lil. Varesavo decizji te rodel pes o rovimasko lil, te kerel pes prosekucia vaj te džal pes maj dur e procedurasa si ande relacia e policiasa, publiko prosekutorosa so naj lačhe e viktimose. Gasavi si situacia ando Luxembourg kaj civilo procedura naj slobodo ande butjarimaske kazura. 261 O problemo ande Bulgaria si kaj egzistirin mamuj-diskriminaciake paragrafura ande zakono mamuj kriminalo numaj leski implementacia kerel limito pala barederipe thaj maj palal šaj phenel pes kaj naj paragrafura mamuj kriminalo save oprin rasizmostar motivirime kriminalo thaj kriminalo butjarimaski diskriminacia.

Regularo civilo zakoneski procedura šaj avel phari, lokhi lel bari vrama thaj but si kuč thaj godolese naj efektivo. Gothe kaj musaj te den pes instrukcie e juristonenge kadale procedure šaj aven but kuč thaj e viktimura e diskriminaciaki butivar našti aven.

Speciale procedure kerdine te phagaven gasave problemura si maj efektive.sar egzamplo šaj lel pes e procedura maj anglal e Nederlandiako Egalutne Tret-manoski Komisia. 62

Jekh problemo kadale proceduraki kaj e Komisia našti kerel korekcia kadale problemongi, ande relacia pala decizja katar ETC, normalo civilo kriseski procedura te kerel analiza pala svako rovipasko lil. Ande Polandia rovipasko lil pala Ombdusmano pala manušikane xakaja trubul te sikavel pes sar jekh efektivo solucia.Vi kaj o ombdusmano našti kerel legalo obligaciaki decizja o ofiso šaj kerel rodipe o kazo thaj šaj keren presia pe legale organura save len sama pala gasave problemura vaj šaj vazden opre legale aktivitetura. 253

Than pala legalo procedura si ande kazura kana kerel pes diskriminacia thaj sar si phendino ande Direktiva ande thema save si membrura, pučipe si sode si voj (e Direktiva) adekvato tha efektivo. maj but thema save si kandidatura vadži či astarde e propozicie save sikada e Direktiva specialo ande relacia pala akseso legale draburenge pala diskriminacia.

ARTIKLO 7.2 254
Paricipacia Ande Legale Procedure Katar Legale Entitetura

Si čaipe pala nacionale asociacie vaj aver legale entitetura te len than ande legale procedure kasko areslipe si te zuraren e xakaja/čačipa andar e Direktiva?

Ande Čehia, Germania, grecia, Hungaria, legale entitetura našti len than ande legale procedure kasko areslipe si te zuraren e xakaja andar e Direktiva. O zakono ande Dania (kana godo mukel o viktimo), Francia, Irelandia muken e asociacie vaj aver legale entitetura te len than ande legale procedure kasko areslipe si te zuraren e xakaja andar e Direktiva. Ande Anglia zakoneske organura (komisia pala rasistikano egaliteto thaj irelandiaki Egalitetoski Komisia), profesionale organura thaj kin-bikinarenge unie šaj anen e kazura te godo mukel o viktimo. Kin-bikinarenge unie šaj reprezentuin e butjarnen ande butjarimaske (labour) diskusie ande Bulgaria, Italia thaj Švedia.

Ande sa thema e advokatura save butjaren pala legale entitetura šaj len than ande procedura. Kade si specialo ande Estonia, Finlandia thaj Latvia.

Ande Austria, legale entitetura šaj len than ande legale procedure kana či rodel pes legalo reprezentacia. Ande Belgia svako registruime asociacia savi či kerel profito (love) thaj savi trail sar legalo entiteto minimum pandž berš thaj savi intjarel ande piro statuto protekcia manušikane xakajengo vaj savi marel pes mamuj diskriminacia, šaj kerel legale akcie ande svako diskusia savi si ande relacia mumujrasizmoske zakonosa te lenge statusoske areslipa si astardine, 255 thaj svako organizacia savi reprezentuil e butjarne manušen, profesionale organizacie thaj organizacie save reprezentuin korko-butjarne manušen šaj keren legale akcie ande svako diskusia savi si ande relacia e Artiklosa 2bis andar o zakono mamuj rasizmo te o viktimo mukla len te keren godo.

Trubul te phenel pes kaj ande Nederlandia 256 thaj Portugalo 257 rodel pes te o viktimo či phenel varesavi sugestia (pharipe) e asociake vaj legale entitetoske po drom te o kazo džal maj dur.

Romaniako zakono del na-governoske orga-nizacien aktivo statuso ando krisi, sar rig, ande kazura si kerdini diskrimionacia ando fremo lenge aktiviteturengo na-governoske organizacien si aktivo legalo statuso ando krisi, sar jekh katar e riga kana si e diskriminacia kerdini kontra jekh manuš te godo manuš kamel te mukel e organizacia te žutil leske. 258

Polandiako zakono pala civilo procedura mukel na-profitoske organizacie te anen o rovipasko lil ando anav e manušesko vaj te len than ande gasave procedure. 259 Te e socialo organizacia či lel than ande procedura šaj vadži khelel rola sar krisesko amal (amicus curiae) thaj kade te sikavel piro gindipe pala kazo e kriseske. 260 E sociale organizacienge si muklino te startuin vaj te len than ande administrativo procedura 261 pal e reprezentantura sociale organizaciengo šaj len tan ande kriminalo procedura. 262

Ande Litvania šaipe pala asociacie, organizacie vaj aver legale entitetura te len than ande krisikani vaj administrativo procedura vaj ando anav dukhade manušesko vaj sar lesko žutori si dindo ande zakonura save keren regulacia pala civilo, 263 kriminalo 264 thaj administrativo procedura 265 sar vi procedura pala keripe butjarimaske diskusiengo. 266

Šaj phenel pes kaj si Europake Thema ande save o zakono užes del legale entiteturenge zor te protektuin e xakaja/čačipa save si protektuime ande rasistikani Egalitetoski Direktiva. Ande aver thema e restrikcie sar kaj si te o entiteto avel subjekto trubun te aven ande relacia Artiklosa 7(2).

ARTIKLO 7.3 267
Limitura

Save vramake limitura si mukline pala keripe e akciako?

Si varesave vasne artiklura save terubun te aven sikadine kate ande relacia e vramasa ande savi e procedura trubul te startuil. sar ande relacia e proce-durengi ando fremo civile zakonesko vaj kriminale zakonesko si normale vramake limitura. Areslipe anti-diskriminaciake legislaciako si te avel komparabilo e vramake limiturenca.

Si jekh na svakodivesutno paragrafo ando fremo Nederlandiake Egalutne Tretmanoske Dokumentosko (ETA) thaj gothe phenel pes kaj Egalutne tretmanoski Komisia či trubul te avel šerutni /te indjarel kana kerel pes o rodipe kana "e vrama, savi nakhli katar o djes kana si kerdini diskriminacia gasavi kaj jekh rodipe našti avel lačhe konduktuime". 268

Ando fremo Angliokane mamuj-diskriminaciake legislaciako 269 rovipasko lil pala diskriminacia ando butjaripe trubul te del pes kaj butjarimasko krisi/tribunali maksimum/maj but trin čhon katar o djes kana si kerdini e diskriminacia. Pala sa na-butjarimaske kazura, godo si kazura ande relacia edukaciasa, urbanizmosa, servisurenca o rovipasko lil trubul te kerel pes maksimum šov čhon katar o djes kana si kerdini e diskriminacia.Te o manuš savo kamel te del rovipasko lil apliciril pala Komisia pala rasistikano Egaliteto maj aglal deso nakhel šov šhonesko vramako limito aver vramako limito si lungardo pala vadži duj čhon. O CRE/NI EC šaj buxljarel kava periodo vadži 3 čhon. O tribunalo vaj o krisi šaj vazdel opre o kazo vi te si vov dindo avri katar vramako limito kana o tribinali vaj o krisi si lošalo kaj ande svako situacia si godo patjivales te kerel pes. 270

Ande Latvia phendino si kaj, kana nevo Butjarimasko zakono avel pe čači zor, ka aven vramake limitura numaj pala cikni kategoria e kazurengi.

Artiklo 8 271 phagavipe pala pharipe juristikane sikavimasko (burden of proof)

Dživdinel o principo pala phagavipe vaj xoslipe pala pharipe juristikane sikavimasko ande kazura pala rasistikani vaj religikani diskriminacia ande nacionale zakonura?

O principo pala phagavipe vaj xoslipe pala pharipe juristikane sikavimasko ande kazura kana si kerdini rasistikani vaj religikani diskriminacia dživdinel ande Belgia (kava si limitirime pala diferencie ando pokinipe 272 ), Estonia (isi limito pala Zakono e pokinimasko 273 ), Hungaria (si limito ande relacia Butjarimaske zakonesa thaj servisonenca ande armia 274 ), Irelandia, Italia (si limito pala butjaripe 275 ), Latvia (si limito ande relacia butjarimaske zakonosa 276 ), Litvania 277 (si limito pala na-juristikane procedure e Komisiasa pala Butjarimaske Diskusie/problemura thaj ande zakono pala Administrative procedure), Nederlandia (bazirime po maj baro krisi, na pe legislacia) 278 , Espanja (limitirime ande relacia sociale zakonosa 279 ), Švedia(limitirime ande relacia butjarimasa 280 ) thaj Anglia. 281 Ande belgia zakono savo si ande preparacia lel sama isšidel pharipe pala juristikano sikavipe/evedencia, 282 Ande Čehikani Republika dindi si sugestia pala nevljaripe/amandmano katar Civile Procedurako Zakono pal ande Slovakia kerel pes preparacia pala nevo Butjarimasko Zakono. 283

Ande Slovakia Ko0nstitucionalo krisi kerda kanono te phagavipe vaj xoslipe juristikane sikavimasko (burden of proof) našti avel na-konstitucionalo. O rezultato gasave paragrafosko si thodino ande nevo Butjari-masko Zakono so maj dur ande butjarimaske kazura kerel te xosel pes katar butjarne pharipe pala juristi-kano sikavipe ande diskriminaciake kazura kodolenge save si responsabile.

Ande Latvia, nevo Administrativo Procedurako Zakono akana kerel pes. te avel adoptuime/oficialo lindo kava zakono ka sikavel o principo pala "objektivo egzaminacia" ande administrative procedure. Ande relacia kadale principosa, areslipe e krisosko si te kerel kontrola pala utilizacia e zakoneski katar administrative dokumentura vaj te avel šerutno pala administrativo organo. Kava trubul te xatjarel pes kaj e kriseske decizja našti len pes ande butjarimasko fremo e evidenciengo kerdine katar e riga save krisin pes numajk pe objektivengi evaluacia katar e situacia e kazoski thaj pe evidencia kidini katar korko iniciativa te godo trubul. E sasti procedura anglal o krisi ka thol pharipe pala juristikano sikavipe ando fremo administrative organosko. E administrativo procedura ka avel lačhi na numaj ande relacia pala civile servantura voj šaj avel lačhi pala svako administrativo decizji kas šaj avel direkto vaj indirekto diskriminaciako efekto telal jekh individua ande relacia Rasistikane Direktivasa.

Si varesave komparabile paragrafura ande nacionalo zakono ande relacia pala gender diskriminacia (diskriminacia maškar murša thaj džuvlja)?

Ande relacia pala gender diskriminacia, sa EU themen save si membrura sikade paragrafura pala parudipe juristikane sikavimasko (burden of proof) ande kazura save intjaren ande peste gender diskriminacia, po drom te aven komparabile e Konziloske Direktivasa pala pharipe juristikane sikavimasko. 284

Ande relacia pala e thema save si kandidatura si jekh parudipe pala pharipe juristikane sikavimasko ande kazura pala gender diskriminacia ande Latvia (ande butjarimasko zakono 285 ), thaj si jekh preparatorno forma ande Litvania ( preparacia pala amandmanura e Zakonosko pala egalutne šaipa maškar murša thaj džuvlja) ande Slovenia (preparacia/drafto pala Butjarimaske relaciengo Dokumento ande relacia pharipasa pala juristikano sikavipe pe baza e genderoski).

But EU thema save si membrura thaj thema save si kandidatura trubun te keren akcie, vaj te sikaven paragrafura vaj te len/adoptuin thaj te zuraren e paragrafura save si len akana dži kaj parudipa pala pharipe juristikane sikavimasko egzistiril ande diskriminaciake kazura.

ARTIKLO 9 286
Viktimizacia

Šajarakhel pes e direktivaki definicia ande nacionalo zakon?

Definicia pala viktimizacia dživdinel ande Nederlandia (limito pala butjaripe 287 ), Portugal (limito pala butjaripe 288 ), Slovakia (ande maj baro zakono 289 ), Švedia (limito pala butjaripe 290 ) thaj Anglia. 291 Gasavi legislacia si ando proceso te avel kerdini/draftuime ande belgia(si ande preparacia naj ande legislacia savi akana egzistiril 292 ), Hungaria (ande minoriteturengo Ombdusmanosko drafto pala mamuj-diskriminaciako zakono 293 ), Irelandia, 294 Latvia (ando drafto pala nevo Butjarimasko Zakono 295 ), Ande Latvia, kazesko zakono sikavel kaj Latviake krisura šaj lungaren protekcia e ma ušenge save sesa dukhade/save sesa subjekto pala viktimizacia ande lengi legislacia vi te naj varesave specifike legale paragrafura.

Si komparabile definicie ande nacionalo zakono ande relacia gender diskriminaciasa?

Ando fremo gender diskriminaciako šaj phenel pes kaj but themen save si membrura si paragrafura save len sama pala viktimizacia ande lenge legislacie ande relacia gender diskriminaciasa. Finlandia, Grecia thaj Italia naj paragrafura save len sama pala viktimizacia, ande lengi legislacia. Ande Austria šaj phenel pes kaj si vareso so vakarel pala viktimizacia sar kotor e zakonesko pala seksualo violencia (harassment).

Definicia pala viktimizacia šaj arakhel pes ande Litvaniako Zakono pala egalutne šaipa e muršenge thaj džuvljenge. 296

Standardo pal jekhethano drom e Artiklosa 9 si cikno ande sasti Europa. But thema save si membrura thaj thema save si kandidatura ši kerde akcie, vaj te sikaven e paragrafura vaj te adoptuin/len thaj zuraren e paragrafura save akana egzistirin/dživdinen.

ARTIKLO 10 297
Garancia Pala Publiko Gindipe (Awareness)

So trubul te kerel pes te zurarel pes cikno publiko gindipe pala zakonura save akana dživdinen? Save aranžmanura akana dživdinen save zuraren kaj e mamuj-diskriminaciaki legislacia ka avel sikadini publiko?

Trubul o governo te kerel aktivitetura kade kaj ka kerel informacie thaj treningura, thaj kaj trubul te kerel efektive sankcie, savore save keren oficiale butja thaj aver reprezentantura katar publiko barederipe pe svako levelo te na keren varesavi rasistikani vaj religiaki diskriminacia ande pire vakaripa kana keren pire butja?

Publiko gindipe katar zakonura save dživdinen akana si cikno ande Europake thema. E themen save si membrura, specialo kodolen save adoptuisarde legislacia ande maj palune berša thaj vi e manušen kaski profesia si legalo naj gindo pala kadi legislacia. Publiko gindipe si cikno vi ande thema save si kandidatura vaj varesave komunitetura - maj but Rromane komunitetura - si lačhe informišime.

But governura keren aktivitetura te vazden opre o manušengo gindipe thaj principura katar egalutno tretmano thaj na-diskriminacia thaj relevante legale forme.

Vaj sar vi sajekh:

  • Šaj dikhel pes kaj naj sistematiko taksa pala efektiviteto thaj impakto
  • Butivar naj sistematiko thaj strukturalo participacia/lethanipe katar civilo societatosko sektori.
  • Si cikno vaj naj kidipe e praksako ande kava pučipe.
  • Love pala vazdipe kadale aktiviteturengo si cikne vaj ad hoc/numaj akana.

Te žutilpe pala phagavipe gasave problemurengo, averčhande modus operandi si sugestirime/dindi si sugestia ande thema. Akseso pala publiko gindipe maškar radio, žurnala thaj TV si lačho drom te del pes informacia pala zakonura (saven si akana zor), sar vi keripe informaciake lilengo sar vi edukacia profesionalcurengi. baro si kamipe te sikaven pes terne manuša thaj studentura šukarel pes lengo gindipe kade kaj ka sikaven pes lačhe egzemplarura pala na-diskriminaciaki praksa, pozitivo (lačhi diskriminacia) thaj tolerancia. Numaj e zakonura implementuime e manušendar saven si pozitivo gindipe šaj kamado levelo e toleranciako šaj astarel pes. E zakonura či trubun te aven numaj publiko džangle von trubun te aven vi akceptuime.

Aver vasno/importanto punkto si vi translacia/ričhibaripe e zakonengo pe minoriteturenge čhiba. Iliteracia (či-džanipe te ginavel pes) ande varesave komunitetura šaj kerel te e difuzia informaciengi/nevipengi avel but phari.

Ande Estonia, ando butjarimaskofremo Themeske Integraciake Programosko, žutimasa averthemeske lovengo, kerdine si but kampanje (adverstisement), kerdine si vi TV-emisie, thaj printime si informacie kerdine te asteren e golura sub-programosko "Socialo kompetencia". O areslipe sasa te sikavel pes/kerel pes promocia e tolerancia thaj te phagavel pes bare vramako psihologikano či kamipe maškar estoniake thaj Rusiake komunitetura. Vi e estonia dia love pala kadala mediake projektura. Numaj e nacionale barederipan naj kamipe tye vakaren pala problemura katar minoriteturengi populacia ando fremo/umalin/field e diskriminaciako.

Ande Francia kin-bikinarengi Unia akana kerel treningura mamuj diskriminacia pala pire butjarne. Ande Latvia aktivitetura pala informišipe e populaciako katar e teme ande relacia na-diskriminaciaki generalo vaj ande specifike umalina/areas sar butjarimaske relacia vaj penzie akana intjaren ande peste vi keripe informacienge brošurengo ande save lel than/participiril vi o Governo sar vi private organizacie save den love. E brošure naj sasa kerdine pala e tema sar prohibicia e diskriminaciake pe baza e rasaki vaj dženderoski.

Ande Litvania nevi adoptuime legislacia sasa dindi pe bari diskusia ande mass-media, sar TV, radio thaj žurnala so si maj džanglo thaj maj patjivalo drom te astaren pes e informacie. Legalo edukacia generalo vaj ande specifike umalina/fields si sikiadini katar NGO-ura. sar egzamplo, Litvaniako Advokatengo Societato sasa grantuime/dinde si lenge love katar Themesko Fondo pala žutipe e žurnalonenge, Radioske thaj Televiziake pala artikllura ande save si dinde komenterura katar majpalutni legislacia ande 2001-to berš. O Fondo Pala Putardo Amalipe/Societato žutisarda e programura po nacionalo Tv savo akhadrda pes "Advokatosko Adveto" savo sikavel/del eksplanacia legale teme ande forma savi šaj avel xatjardini katar but manuša/katar generalo publika.

Na-themeske specializirime organura, kasko mandato intjarel ande peste promocia pala egaliteto, thaj na-governoske organizacie save butjaren ando fremo kadale temako si instrumento pala vazdipe publike gindimasko. Sar egzamplo, ande Anglia kana e legislacia pala rasistikani diskriminacia sasa maj anglunes sikadini ande 1965-to berš sesa jekh vaj duj statutoske organura e mandatosa te zuraren e legislacia thaj/vaj te sikaven/keren promocia pala rasistikano egaliteto thaj lačhe rasistikane relacie. Tele opre katar 1968-to berš sesa lokale organizacie kerdine katar nacionalo statutaroski agencia aresli-masa te den thaj arakhen informacie po lokalo levelo katar xakaja/čačipa mamuj diskriminacia thaj te zuraren e ralacie ando komuniteto.

Ande Hungaria maj pindžardi publiko institucia saja si kapaciteto te lel sama pala diskriminaciake kazura si Minoriteturengo Ombdusmano. trujal media thaj lačhe kerdine kontaktura khetane na-governoske sektorosa, Minoriteturengo Ombdusmano vazda pes opre thaj voj si akana respektuime thaj popularo institucia ande maj palune pandž berša. Sode o Ombdusmano kerel lačhe piri buti šaj phenel vi fakto kaj baro numbri rovipaske lilengo pala diskriminacia si bičhaldino lese. Kava šaj avel modeli vi pala aveer thema save si kandidatura.

Ande relacia pala informišipe thaj treningo vaš oficiale manuša, sa e thema save si membrura ande EU kamen te keren implementacia pala trening programura te zuraren piro personalo (e manušen) savo kerel buti e zakonurenca.

Ande but thema save si kandidatura phendino si kaj diskriminacia maškar publike manuša si buxli thaj kaj si kava but importanto te phagavel pes e mamuj-diskriminaciaki tema. Ande kadala thema e admi-nistracia, agencie save vazden opre e zakonurathaj o krisipe trubun te džanen katar mamuj-diskriminaciaki tema thaj trubun te aven edukuime kaj e diskriminacia si phagavipe bazikane manušikane xakajengo so našti tolerišil pes ande demokratikano amalipe/societato. varesave governura andar thema save si kandidatura či keren aktivitetura po drom te sikaven gindipe pala principura katar egalutno tretmano thaj na-diskriminacia thaj pala relevante legale norme, pal ande aver thema xatjarel pes kaj e governura uštile thaj kaj keren varesave cikne aktivitetura.

Ka sikavel pes kaj si baro trubulipe pala aktivi-tetura save ka keren promocia pala publiko gindipe ande sa 26 thema save si pučharde kadale rodimasa/anketasa, ande varesave maj but deso ande aver. kamipe e governongo te keren gasave aktivitetura šaj aven but importante.

E aktivitetura sar edukacia e manušengi save keren buti ande administracia, zuralipe e zakonengo thaj krisonengo pala anti -diskriminacia trubum te len pes sar but vasne/importante. Trubul te xatjarel pes kaj e diskriminacia si phagavipe manušikane xakajengo/čačipengo thaj godo našti avel tolerišime ande demokratikano societato. Pe lungo vrama maj but si vasno te edukuin pes thaj te pharuden pire gindipa e terne manuša ande relacia pala diskriminacia e minoriteturengi thaj von trubun te sikaven pozitive/lačhe egzemplarura pala na-diskriminaciaki praksa, pozitivo diskriminacia thaj tolerancia.

ARTIKLO 11 298
Promocia Pala Socialo Dialogo/Vakaripe

Si varesave aktivitetura save sikaven/keren pro-mocia pala socialo dialogo pala e teme andar Direktiva po nacionalo levelo?

Ande sa EU thema si forma oala dialogo maškar duj riga e industriake pala egalutno tretmano thaj mamuj-diskriminaciake teme. Ande relacia pala speciale modus operandi ande thema save si membrura ande relacia maškar partnera/amala ande industria, egalutno tretmano thaj na-diskriminacia šaj avel kotor katar strukturišime dialogo, vaj šaj avel diskutuime pe ad hoc/numaj akana vaj katar o kazo dži ka kazo baza. Si egzemplarura pala dialogo kaske rezultatura si averčhande tipura pala konkrete aktivitetura vaj instrumentura, sar si keripe e aktiviteturengo kana savore/kolektivo godo kamen, sar ande Francia, khetanimaski produkcia pala informacie, sar ande Irelandi, vaj adoptacia e zakonengo pala šerutnipe, sar vi sasa kazo ande Nederlandia. Aktivo participacia e governoski ande stimulacia e aktiviteturengi, specialo e aktiviteturenca pala kolektive kontraktura si ande relacia pala tradicionalo sloboda pala vakaripe (bargening) maškar partnerura. E governura ande Francia thaj Luksemburg šaj den piro gindipe ando dialogo cerra maj zurales gasavo kazo naj ande Germania.

Ande but thema save si kandidatura, 299 si varesavo partiengo/rigengo sistemo pala diskusie/vakaripa maškar reprezentantura e themeske, e manuša save den buti thaj e manuša save keren buti. Ande Slovenia si specializirime krisura pala butjarnenge/labour thaj sociale butja, si numaj ekspecia pala krisipe, thaj atoska sikaven pes/aven e butjarnenge reprezentantura thaj pala kodola save die buti. Ande Romania si komiteto pala egalutne šaipa, numaj leski šerutni buti si ande relacia e genderosa/relaciasa maškar murša thaj džuvlja. Ande Polandia trin-rigalutno/partiako sistemo či kerel buti lačhe godolese kaj si politikane tenzie/pharipa maškar e riga save si andre.

ARTIKLO 12 300
Promocia Pala Dialogo e Na-Governoske Organizacienca

Si varesave aktivitetura save keren promocia pala dialogo na-governoske organizacienca po nacionalo levelo?

Importanto numbri e aktiviteturengo pala promocia na-governoske organizaciengo dživdinel ande EU thema. E aktiviteturengo areslipe te thon po drom/keren struktura pala dialogo po nacionalo levelo sar ande grecia, te kerel pes struktura e dialogoski po lokalo levelo sar ande dania vaj Finlandia thaj te arakhen pes love pala NGO ande Nederlandia.

Si vi varesavo dialogo maškar publiko berderipe thaj NGO-ura ande sa e thema save si kandidatura te den ande EU pal kade naj numaj ande Ltvia, kaj naj lačhi thaj stabilo ko-operacia maškar NGO-ura, naumaj sar egzamplo ande Romania thaj Polandia, e strukture save si kerdine či keren buti lačhe sar godo kerde maj anglal. maj pindžardo felo/tipo e instituciako pala dialogo si maškar-ministrengo komiteto pala Romane Komunitetura ande but thema save si kandidatura khetane e Ombdusmanosa pala manušikane xakaja. Ande Slovakia naj formale garancie katar o them pala dialogo. Ande Čehikani Republika si sistemo kaj o governo del lovengo žutipe e NGO-urenge ande grant forma.

Šaj dikhel pes kaj si but avrčhande/diferente aktivitetura save si kerdine te keren promocia pala dialogo ande sa e thema sikadine ando raporto. Ande kazura kaj naj dialogo, varekana, sar ande Romania problemo si kaj naj struktura katar e NGO-rig sar vi katar governoski rig.

ARTIKLO 13 301
Specializirime Organura

Si specializirime organura pala promocia egalutne tretmanoski save naj ande relacia e rasasa thaj etnicitetosa, po nacionalo levelo?

Te naj, trubul o governo te khelel kadi rola po drom te del kadale organurenge specifiko zor? So avelas e procedura?

Ande Belgia, 302 Finlandia303, Irelandia, 304 Neder-landia, 305 Švedia 306 thaj Anglia, 307 si specializirime organura sarsave si kamle katar Artiklo13 andar e Direktiva. Mandato kadale organurengo si ande relacia e legislaciasa. Ande aver 9 Themenge organura save khelen rola katar specializirime organura ande relacia e artiklosa 13 egzistirin/dživdinen numaj či pučaren globalo mandato sar si godo kamlo ande relacia e Direktivasa. 308 Dinipe independante ažutimasko e viktimurenge katar diskriminacia dinipe e krisose leske rovipaske lilesko sar vi ko-ordinacia indepen-dante rodipasko/anketako pala diskriminacia naj sajekh kotor lenge obligaciengo.

Avri katar thema save si kandidatura naj khanči so si ande relacia e Artiklosa 13.

Ande Romania Dokumento 137 del šaipe te kerel pes Nacionalo Konzilo pala Maripe mamuj Diskriminacia sar jekh indepedento specialo organo. Sar vi sajh, ande vrama kana si kava lekhardo/ramosardino kava organo vadži/inke či lia te butjarel. Normalo si te egzistiril Ombdusman-insti-tucia, kaske e manuša šaj bičhalen pire rovipaske lila. 309 E kompetencie (godo so si les šaipe te kerel) e Ombudsmanoske si averčhande ande averčhande thema.

Ande varesave organura e themenge save si kandidatura butjaren ande relacia e artiklosa 13, vaj ande but Thema save si membrura kadale organura či učharen apsoluto o mandato andar e Direktiva. Phares si te kerel pes evaluacia butjarimaski kadale instituciengo, godolese kaj si neve, godolese kaj von naj specializirime organura, thaj numbri e kazurengo ande relacia e diskriminaciasa si limitirime.

Kadi na-korespondencia e paragrafurenca andar e Direktiva si baro problemo thaj šaj phenel pes kaj len naj šaipe te reprezentuin e pozicia e viktimoski andar e diskriminacia.

Godolese, inja (9) Thema save si membrura musaj/trubun te keren specializirime organura save ka aven ande relacia Artiklosa 13. E thema save si kandida-tura musaj te keren aktivitetura po drom te keren organura savengo areslipe ka avel te keren e aktivi-tetura ande relacia e Artiklosa 13.

ARTIKLO 14 310
Prioritetura Egalutne Tretmanoske Paragrafurengo Opral Avere Legislaciengo

Trubun te keren pes aktivitetura po drom te del pes zor kaj o nacionalo zakono garantuil egalutno tretmano maškar individue, bi-diferenciako pe rasistikani vaj etnikani bučim thaj religia, te keren pes prioritetura opral aver zakonura, regulacie thaj administrative paragrafura?

Nacionalo legislativa vaj administrative procedure phagaven e paragrafura ande kontraktura save si ande relacia profesionale aktiviteturenca, butjarnenca vaj kodolenca save den buti save si kontra/opozito e principurenca andar egalutno tretmano?

AndeFinlandia thaj Švedia e aktivitetura save trubun te keren pes po drom te keren pes principura save ande relacia nacionale zakonosa den garancia pala egalutno tretmano bi-diferenciako pala rasistikano vaj etnikano bučim/origin thaj religia thaj save si prioritetura thaj opral katar aver zakonura.

Irelandia, Nederlandia thaj Anglia trubun te nevljaren/keren amandmanura pala pire paragrafura ande lenge egalutne tretmanoske legislacie save arakhen egalutne tretmanoske paragrafura katar linipe prioritetosko opral aver legale paragrafura.

Katar aver thema či rodel pes te keren varesave aktivitetura maj dur. Či xatjarel pes trubulipe pala varesavo them te kerel varesavo aktiviteto godolese kaj o principo pala egalutno tretmano si šuvdino/thodino ande Maj baro zakono ande sa thema. Ande Romania si vadži varesave zakonura save vazden opre e diskriminacia, sar si o zakono pala Finasiengi Garda (gender diskriminacia). Kava zakono užes phenel kaj numaj murš šaj avel gardisto pala love/finansie.

ARTIKLO 15 311
Efektive Thaj Proporcionale Opripa/Sankcie

Si trubulipe pala efektive thaj proporcionale opripa/sankcie, došalipa vaj juristikasnr drabura?

Dživdinen vaj na gasave paragrafura po nacionalo levelo ande aver umalina/areas?

Legalo sistemo ande but Europake thema del averčhande tipura e sankciengo, sar lovengo došaripe, indjaripe ando phanglipe telal zakono mamuj kriminalo, sar vi pokinipe sar kompenzacia pala dukha e viktimose telal civilo zakono.

  • Ande Austria thaj Luksemburg o zakono ande relacia pala rasistikani thaj religikani diskriminacia si zakono mamuj kriminalo, thaj vi e sankcie si maj but sankcie andar kriminalo zakono. O civilo zakono savo kerel sankcie pala gasave problemura trubul te avel maj efektivo thaj proporcionalo.
  • Ande Estonia e krisura našti arakhen varesavi baza pala pokinipe savengo moralo si dukhado ande civile kazura.
  • O legalo sistemo e Germaniako thaj Greciako čEi intjarel ande peste sistemo pala sankcie. Godolese trubun te keren pes aktivitetura po drom te vazdel pes opre thaj te phagavel pes kava problemo.
  • E themen saven si ekspirianca ande dinipe e sankciengo ando fremo averčhande zakonengo sar Nederlandia, Švedia thaj Anglia, si problemo godolese kaj či džanen si vaj na e sankcie ando fremo zakonesko mamuj kriminalo maj efektive.
  • Ande thema kaj si specialo legislacia ande relacia rasistikane diskriminaciasa, sar Irelandia, Nederlandia, Švedia thaj Anglia si varesave debate kaj si vazino opre o pučipe si e sankcie ando fremo speciale legislaciako efektive thaj proporcionale.
  • Vi kaj si e sankcie thodine ande legalo sistemo e themengo save si kandidatura, ande praksa si but problemura ande but kazura sar ande: Bulgaria, Čehikani Republika, Hungaria, Litvania, Latvia, Romania thaj Slovakia.
  • Ande Estonia thaj Polandia phendino si kaj si plano te thon pes sankcieande Dokumentura kherutne zakonengo po drom te kerel pes implementacia e direktivaki.
  • Ande Turkia, principo pala egalutno tretmano bi-diferenciako pe etnikano bučim vaj rasa naj vazdino opre thaj naj kerdino ande Turkiako zakono godolese proporcionale thaj efektive sankcie či egzistirin.

ARTIKLO 16 312
Akcie Save Si Kerdine Ande Relacia e Direktivenca

Save akcie si kerdine po drom te astarel pes drom savo sikaven e Direktive?

Ande but thema save si membrura varesave aktivitetura si kerdine katar o governop, sar drafto pala konsekvence save e Direktiva ka kerel pe nacionalo legislacia. E Belgia si ando proceso ande savo kerel pes debata/vakarel pes/vorbil pes pala keripe mamuj-diskriminaciake legislaciako. Ande Austria si publiko debata kasko areslipe si te dikhel trubul gasavi legislacia te kerel pes.

E themen save si kandidatura si programura pala adoptacia/linipe Aquis Communitaire. Sar egzamplo e Estonia kerel buti po programo pala adoptacia Aquis Communitaire. 313 O ministri pala xakaj/čačipe kamel te vazdel opre neve zakonura areslimasa te pheren pes e kamipa andar direktiva. E Slovakia kerel drafto (zakono saves vadži naj čači zor thaj savo naj agorime) pala specialo mamuj-diskriminaciako zakono savo trubul te avel ande relacia e direktivasa. Aver thema save si kandidatura či kerde varesave uže aktivitetura po drom te pheren e kondicie thaj kamipa andar e direktiva. Numaj trubul te phenel pes kaj si pozitivo buxljaripe/development ando fremo mamuj-diskriminaciako ande but thema.

Protokoli No 12

  1. Somnisarda tiro governo o Protokoli 12?
     
  2. Kamel tiro governo te kerel ratifikacia e protokoleski 12?
     
  3. So si e pharipa/problemura thaj so si e problemura ande nacionalo legislacia?

Sa e thema save si EU membrura somnisarde o Protokoli 12 opripe si numaj ande Dania, Švedia, Espanja thaj Anglia pal ni jekh them či kerda ratifikacia kadale Protokoleski.

Sar egzamplo ande Anglia, o Governo xatjarda sode si buxlo thaj na agorime o Protokoli 12 thaj godolese gindil pes kaj e diskriminacia ka avel avri katar o zakono ande varesave kotora. E Švedia phenda kaj laki briga/griža si kaj o Protokoli naj but lačho, kaj pozitive aktivitetura naj šuvdine. Gindil pes kaj buxljaripe e kazoske zakonesko katar Europako Krisi pala Manušikane Xakaja pe baza e Protokoleski 12 ka sikavel ka somnil thaj ratifikuil vaj na e Švedia Protokoli 12 ande avutni vrama.

Numaj Bulgaria, Litvania thaj Polandia sar thema katar thema save si kandidatura te den ande EU, či somnisarde Protokoli 12. Ande Bulgaria šaj dikhel pes kaj naj zuralo politikaqno kamipe te somnil pes kava Protokoli. Maqj dur o Artiklo 13 Europake Konven-ciako pala Mnušikane Xakaja/Čačipa kana ginavel pes khetane e Protokolesa, rodel jekh efektivo juristikano drabo mamuj diskriminacia pe svako baza thaj svakone legale čačipasa/xakajesa. E Bulgaria vadži naj godo juristikano drabo thaj somnipe e Protokolesko ka kerel pes kana kerel pes gasavo juristikano drabo po nacionalo levelo. Ande Litvania Manušikane Xaka-jengo Komiteto e Parlamentosko šuvda somnipe e Pritokolesko 12 ande piro butjarimasko plano. Ande Polandia si dar kaj e love save trubun te den pes pala egzekucia Europake Krisosko pala manušikane Xakaja savo maj pala del satisfakcia e viktimoske katar diskriminacia ka aven bare.

Sar si but thema save somnisarde kava Protokoli, šaj dikhel pes kaj si voja te kerel pes leski ratifikacia. E thema save phenen kaj ka aven problemura te kerde ratifikacia gindin kaj von ka aven poltikake problemura. E Čehikani Republika phenel kaj problemo ka avel godo kaj o Konstitucionalo krisi ka avel ando konflikto e Manušikane Čačimaske Komitetosa Jekhethaneske nacengo thaj sa kava ka inljel avri katar o problemo katar iripe e barvalipasko savo sasa nacionalizuime ande komunistikano periodo/vrama. Akana si restitucia (iripe e barvalipasko muklino numaj e manušenge saven si čehikano themutnipe.

Ande kodola thema ande save phende kaj ka avel phares te ratifikuin o Protokoli von godo ratifikuisarde.

  1. Ande Austria dikh artiklo 7 pala Austriako maj baro zakono, Artiklo 2 pala bazikano zakono, Artiklo 1 pala maj baro zakono pala Eliminacia (phagavipe) svakone formako Rasistikane Diskriminaciako 1993, thaj Artiklura 63 thaj 67 andar o kontrakto St Germain; Ande Belgiake Artiklura 10, 11 thaj 191 andar maj baro zakono; Ande Bulgaria Artiklo 6 andar maj baro zakono; Ande Estonia Artiklo 9, 12, 49, 123 andar maj baro zakono; ande Finlandia Šero 1, sekcia 1, Šero 2, Sekcia 6 andar maj baro zakono; Ande francia Artiklo 1 andar maj baro zakono; Ande Germania Artiklura 3.1 thaj 3.3 katar bazikano zakono; ande Grecia Artiklo 5.2 andar maj baro zakono; ande Hungaria Artiklo 70/A andar maj baro zakono; Ande Irelandia Artiklo 40.3.1, Artiklo 40.3.2 thaj Artiklo 44.3.3; ande Italia Artiklo 3 andar maj baro zakono; ande Latvia Artiklo 91 katar maj baro zakono; Ande Litvania artiklo 29 andar maj baro zakono; ande Nederlandia Artiklo 1 andar maj baro zakono; ande Polandia artiklo 13, 32.2, 33, 35, 53, 54.1, 58.1 60 andar maj baro zakono; ande Romania Artiklura 4 (2) thaj 16 andar maj baro zakono; ande Slovenia Artiklo 14, thaj 63 andar maj baro zakono ; ande Slovakia Artiklo 7.5, 12,34, 35, 46 andar maj baro zakono; ande Espanja Artiklura 1.1, 9.2, 10.1, 13.1 thaj 14 andar maj baro zakono; ande Švedia Šero 1, Artiklo 2, Artiklo 15 andar maj baro zakono; ande Turkia Artiklo 10 andar maj baro zakono.
  2. Artiklo 67, 70 thaj 71 andar maj baro zakono.
  3. Artiklo 6 andar maj baro zakono.
  4. Artiklo 111 andar maj baro zakono.
  5. Si gasave ekspektacie maškar Europake thema.
  6. Ande Austria Artiklo IX (1) numero 3 Anglune paragrafura pala Zakono Admimistrative Procedurako (Došipasko Administrativo Zakono) thaj artiklura 283 thaj 321 Došipaske Zakonosko; ande belgia o zakono katar 30-to Juli 1981-to berš pala prevencia katar aktivitetura save si kerdine pe baza e rasizmoski thaj ksenofobiaki; ande Bulgaria Artiklura 162, 163, 164 thaj 172 katar Kriminalo Zakono; ande Čehia Kriminalo Zakono (zakono 140/1961) artiklura 196, 198, 198 a, 219, 221, 259, 260, 261, 263; ande Dania o artiklo pala opripe/prohibicia kontra averčhando tretmano špe baza e rasaki etc; ande Estonia Artiklo 61 thaj 72 katar Kriminalo zakono; Ande Finladia Šero 11, Sekcia 9 katar došipasko zakono, Ande francia artiklura 225-1, 225-2, 432-7 katar nevo došimasko zakono ; ande Hungaria Artiklura 155, 157, 174/B thaj 269 katar došimasko zakono; ande Irelandia opripe katar tradipe po nakamipe 1989; ande Italia Artiklo 1 andar o akto no.205 andar 1993-to berš; ando Luksemburg Artiklo 454 katar došimasko zakono; ande Nederlandia 90-to quateri, 137 thaj 429 andar Kriminalo zakono; ande Espanja Artiklura 22.4, 510.1, 510.2, 511,1, 512, 515, 607,2 katar došimasko zakono; ande Švedia Šero/chapteri 16, Artiklo 9 katar kriminalo zakono; ande Turkia Artiklura 175, 176, 179.2, 312.2 katar kriminalo zakono,; ande UK publiko lil akto 1986 thaj Kotor II katar Kriminalo Akto 1998.
  7. Artiklura 72 andar kriminalo zakono thaj 169 andar nevo zakono pala kriminalo, pe čači zor katar 1-to Januari 2003-to berš.
  8. Zakono andar 30-to Juli 1981-to berš pala prevencia pala e aktivitetura save si kerdine pe baza e rasaki thaj ksenofobiaki, M.B, 8-to August 1981-to berš, 1-to Aprili 1994-to berš (M.B.) 14-to Maji 1994-to berš) thaj 7-to Maji 1999-to berš (M.B. 25-to Juni 1999-to berš).
  9. O Akto pala opripe/prohibiciakontra averčhando tretmano pe baza e rasaki etc.
  10. Akto pala aktivitetura kontra etnikani diskriminacia pe butji,1999-to berš.
  11. Sekcia 266 b katar daniako zakono kontra kriminalo.
  12. Artiklo 1 katar o kotor 205 andar 1993-to berš.
  13. Kotor 510.2 katar došimasko zakono.
  14. Paragrafo 33Z5 katar došimasko zakono.
  15. Zakono no.140/1961.
  16. Artiklo 22.4 andar došimasko zakono 23-to Novembri, 1995-to berš.
  17. Sekcia 1 katar o Artiklo 61 e zakonesko pala kriminalo.
  18. Artiklo 239 andar došimasko zakono.
  19. Oficialo gazeta n.63/94 thaj 23/99, Artiklo 373.
  20. Artiklo 607.2 katar došimasko zakono.
  21. Zakono pala kriminalo, Sekcia III, Phagavipe e grupengi (genocido) thaj Aparthejd, Artiklo 416.
  22. Artiklo 155 (Genocido) thaj Artiklo 157 (Aparthejd) katar Šero(Akto) IV andar 1978-to berš dšimaske zakonesko.
  23. Paragrafo 3 katar konstitucionalo zakono opril Nacionalo-Socialistikani-Germanikani-Butjarimaski Partia thaj Artiklo IX (1).
  24. M.B. 30-to Marti 1995-to berš, 22-to Aprili 1995-to berš.
  25. Paragrafo 283 andar došimasko zakono.
  26. Artiklo 1(1) e zakonesko andar 30-to Juli 1981-to berš pala opripe katar e aktivitetura kerdine pe baza e rasaki vaj ksenofobiaki.
  27. Artiklo 162katar došimasko zakono.
  28. Opripe pala rutjivipe 1989-to berš.
  29. Artiklo 1 e Aktosko no.205 andar 1993-to berš.
  30. Artiklo 269 katar došimasko zakono.
  31. Artiklo 72(1) andar došimasko zakono.
  32. Artiklo 137c thaj 137d andar došimasko zakono.
  33. Artiklo 317 andar došimasko zakono.
  34. Artiklo 510.1 andar došimasko zakono.
  35. Artiklo 63 andar maj baro(konstitucionalo) zakono.
  36. Artiklo 312/2 andar došimasko zakono (no.765) kaski korekcia si kerdini ando 06.02. 2002-to berš ande relacia e Turkiake nacionale programosa pala khetanipe e Europake Uniasa.
  37. Kotor III katar lil savo vatjarel sar trubus te intjares tut publiko Akto 1986-to berš.
  38. Artiklo 240 katar došimasko zakono.
  39. Artiklo 510.1 andar došimasko zakono.
  40. Artiklura 175 thaj 176 andar došimasko zakono.
  41. Paragrafo 283 došimaske zakonesko.
  42. Artiklo 252 došimaske zakonesko.
  43. Zakono andar 30-to Juli 1981-to berš pala opripe e aktiviteturengo save si kerdine pe baza e rasizmoski vaj ksenofobiaki.
  44. Butjarimosko egalitetosko akto 1998 (EEA 1998), Egalutno Statusosko Akto 2000-to berš (ESA 2000).
  45. Egalutno tretmano Akto andar o Marto 1994-to berš.
  46. Anti-diskriminaciako zakono, zakono 134/99, 28-to August.
  47. Dekreti 137/2000.
  48. Akto pala aktivitetura kontra diskriminacia ando butjarimasko dživdipe ande 1999 (Lagen (1999:130).
  49. Rasistikane relacia Akto 1976(nevljardino ando 2000-to berš.
  50. Nevljardino si o zakono po 15-to februari 1993-to berš.
  51. Zakono no.40/1964, Civilo zakono, artiklo 2.
  52. Artiklo 76 thaj 84 Civile Zakonesko.
  53. Artiklo 4 Civile Zakonesko.
  54. Artiklo 162. pustik 6 andar nevo Civilo Zakono.
  55. Sekcia 2 katar o dokumento 40/1964.
  56. Artiklo 27.
  57. 33 ABGB, JGS Nr.946/1811.
  58. Tradino avri/publikuime ando 1986-to berš, maj paluno drom nevljardino po 31-to Marti 2001-to berš.
  59. Zakoni no.65/1965 Laburikano zakoni, Artiklo 1.
  60. Dokumento pala opripe mamuj averčhando tretmano pe butjarimasko marketo.
  61. Butjarimasko/Laburikano zakono.
  62. Artiklo 5 katar o dokumento XXII andar 1992-to berš andar Butjarimasko Zakono.
  63. Dokumento no.286 abdar 1998-to berš savo kerel regulacia pala emigracia thaj juristikane kondicia pala averthemeske manuša; 1970 Butjarengo Dokumento.
  64. Artiklo 7 andar Butjarimasko Zakono.
  65. Artiklo 11 andar Butjarimasko/Lbur zakono.
  66. Zakoni no.273/2001, zakono pala nacional minoritetonge membrura.
  67. Artiklo 3 thaj 4 andar Minoritetonge dokumentura/aktura.
  68. Zakono pala slobodo buxljaripe thaj čačiope pe kulturaki autonomia pala latviake nacionalitetura thaj etnikane grupe.
  69. Latviako Zakono pala Etnikane Minoritetura.
  70. 6(1) Asociengo Dokumento (akto).
  71. Zakono no.84/1990, zakono pala čačipe te khetanis tut/keres asociacia.
  72. Khetanimasko dokumento, Oficialo republikako žurnali, no.60/95 thaj 49/98.
  73. Artiklo 13 (1) thaj 18.
  74. Zakono 84/1990 bešipasko čačipe, artiklo 10.
  75. Artiklo 1 Partiegesetz.
  76. Zakono no. 424/1991, Zakono pala politikane asociacie thaj poltikane miškipa, Artiklo 4.
  77. Zakono pala politikane partie thaj politikane organizacie.
  78. Zakono 62/78, 6-to oktobri.
  79. Politikane partiengo dokumento.
  80. Artiklo 83 andar o Dokumento pala Politikane Partie.
  81. Zakono 101/2000, zakono pala protekcia personale informaciengo pe amandmanura katar zakono, artiklura 4 thaj 9.
  82. Artiklo 7, Dokumentzo pala o tretmano e informaciengo ande relacia pala individue.
  83. Artiklo 2b Zakono 2472 pala protekcia personale informaciengo, JO 50/A, 10-to Aprili 1997.
  84. Data Protekcia Dokumento (No.675) 25-to Decembri 1996-to berš.
  85. Personale informaciengo oprimasko zakono.
  86. Artiklo 27/1 , Dokumento pala opripe personale informaciengo.
  87. Zakoni 67/98, 26-to Oktobri, Zakono pala opripe personale informaciengo.
  88. Dokumento No. 52/1998 pala protekcia personale informaciengo ande informativo sistemo.
  89. Personuppifitslagen (SFS 1998:204).
  90. Artiklo 226-19 andar Došimasko Zakono.
  91. Printime/ofocialo tradino avri ande 1999-to berš, maj palunes nevljardini/amandmano ando Aprili 2001-to berš.
  92. Tradino avri po 2000-to berš.
  93. NB sa e thema pučhardine kadake analizasa somnisarde ande 1981-to berš Europake Konziloski Konvencia Pala Opripe/Protekcia e Manušengi ande relacia pala lenge personale informacie (e Bulgaria thaj Turkia kerde ratifikacia), so si telal o artiklo 6 kaj personale informacie sar bučim/origin, politikano gindipe, religiako vaj aver gindipe, sar vi personale informacia ande relacia pala manušesko sastipe, seksualo dživdipenašti aven procesuime automatiko sa dči kaj kherutno/themesko zakoni či del protekcia. Maj dur, e thema save si membrura katar EU si limituime e Direktivasa 95/46/EC andar Europako Parlamento e Konzilosko andar 24-to Oktobri 1995-to berš pala protekcia/arakhipe e manušengo ande relacia pala sikavipe lenge personale informaciengo.
  94. Artiklo 2 ande liduj Nacionale Edukaciake Dokumentura (oficielo printime/tradino avri ande 1991-to berš, maj palunes nevljardino/kerdino amandmano ande 1999-to berš.
  95. Paragrafo 7 katar Artiklo 4 e Dokumentosko LXXIX andar 1993-to berš katar Oficielo Edukacia.
  96. Artiklo 3 katar Edukaciako Zakono.
  97. Zakono pala Edukacia.
  98. Artiklo 13, Dokumento pala sistemo e edukaciako.
  99. Artiklura 1.1 thaj 2.3 , Zakono 1/1990 pala Edukaciako Sistemo.
  100. Nacionale Edukaciako Fundamentalo Dokumento/Akto (no.1739).
  101. Juristikano Dokumento, Oficielo tradino avri ando 1994-to berš, maj palunes nevljardino/kerdino pe leste amandmano ando 2001-to berš.
  102. Zakono no.99/1963, Civilo procedurako Zakono.
  103. Artiklo 6 e Zakonesko pala Civilo Procedura.
  104. Artiklo 4 (2) katar Juristikano Zakono.
  105. Artiklura 6, 10, 17 thaj 76 ande Radio thaj TV Dokumento /Akto (Oficielo tradino avri ande 1998-to berš, maj palunes nevljardino ande 2000-to berš.
  106. Zakono no. 468/1991, Zakono pala Radio thaj Televizia.
  107. Paragrafo 2 katar o Artiklo 3 andar Dokumento savo si kerdino po 1996-to berš pala Radio thaj Televizia.
  108. Artiklo 21, Dokumento pala radio thaj Televizia.
  109. Mediako Dokumento, Oficialo Sloveniako žurnali 35/2001.
  110. Artiklo 4 katar o Dokumento pala radio thaj Televizia.
  111. Artiklo 29 pala protekcia e manušesko savo kinel/konzumiril .
  112. Zakono no. 40/1995.
  113. Reklamengo Kodo (Legislativo Dekreto 275/98, 9-to Septembri).
  114. Artiklo 10 pala protekcia e čhavorengi (oficielo tradino avri po 2000-to berš).
  115. Artiklo 3 paragrafo 2 e Dokumentosko XXXI andar 1997-to berš pala čhavorengi protekcia.
  116. Artiklo 28 pala Nacionale Sastipasko Dokumento (Oficielo tradino avri po 1973-to berš, maj palunes nevljardino/kerdino amandmano po 2000-to berš).
  117. Artiko 7 katar o Dokumento CLIV andar 1997-to berš pala Sastipaski Protekcia.
  118. Artiklo 3 pala alosaripa Baro Nacionale Kongresosko Dokumento, oficielo printime/tradino avri ande 1990-to berš maj palunes nevljardino ando 2001-to berš.
  119. Artiklo 3 katar o Zakono pala Prezidentoske Alosaripa, Oficialo Publikacia Valstibes žinios, 1993-to berš No. 2-29; nevi verzia katar 18-to Juli 2000-to berš.
  120. Artiklo 134.1 Dokumento pala alosaripa.
  121. Artiklo 4 katar Denominaciako Akto, Oficielo printime ande 1949-to berš, maj palal nevljardino ando 1998-to berš.
  122. Zakono pala Religikane Komunitetura thaj Asociacie.
  123. Zakono 16/2001, 22-to Juni.
  124. Artiklura 1 thaj 2 , Organsko Zakono 7/1980, 5-to Juli , palča religikane slobode.
  125. Artiklo 3 Sociale Ažutipaske Dokumentosko, oficialo tradino avri ande 1998-to berš.
  126. Zakono pala Sociale Ažtutipasko Sistemo.
  127. Akto pala Averthemeske manuša save dživdinen/train ande Bulgaria, tradino avri ande 1998-to berš , maj palunes nevljardino ande 2001-to berš.
  128. Dokumento pala opripe kontzra averčhando/diferento tretmano savi kerel pes pe rasaki baza.
  129. Zakono 927/1979 pala prevencia e aktiviteturengo ande relacia pala e rasa vaj religiaki diskriminacia.
  130. Dokumento No. 286 andar 1998 savo kerel regulacia imigracia thaj juristikane kondicie averthemeske manušengo.
  131. Zakono pala legalo statuso averthemeske manušengo save train ande Litvania.
  132. Zakono 8/2000, 22-to decembri, pala xakaja thaj slobode averthemeske manušengo save dživdinen/train ande Espanja thaj lengi socialo integracia.
  133. Našalde manušengo Dokumento, oficielo tradino avri po 1999-to berš, maj palunes nevljardino ande 1999-to berš.
  134. Integraciako Dokumento.
  135. Zakono pala statuso našalde manušengo ande republika Litvania.
  136. Artiklo IX (1) EGVG, BGBL. Nr.50/1991.
  137. Artiklo 16 katar thagarnesko dekreto andar 2-to Oktobri 1937-to berš.
  138. Civilo asistentosko Akto/Dokumento, oficielo tradino avri ande 1999-to berš, maj palunes nevljardino ande 2000-to berš.
  139. Zakono numbri 71/1967, Kodo pala administrativo procedura.
  140. Artiklo 3 e Dokumentosko LXXV andar 1996-to berš.
  141. Artiklo IX (1) No.3 EGVG, BGBL. Nr.50/1991.
  142. Algemene Beginselen van Behoorlijk Bestuur.
  143. Šerutne Un kontraktura: Konvencia pala Civile thaj politikane xakaja/Čačipa(CCPR andar 16-to Decembri 1966-to berš); Konvencia pala Ekonomikane, Sociale thaj Kulturake Xakaja/Čačipa (CESCR andar 16-to Decembri 1965-to berš), Konvencia pala eliminacia svakone formako rasistikane diskriminaciaki (CERD andar 21-to Decembri, 1965-to berš) thaj Konvencia pala eliminacia svakone formako rasistikane diskriminaciako kontra e džuvlja (CEDAW andar 18-to SDecembri 1979-to berš).
  144. John Wrench, Europaki Fondacia pala maj šukar dživdipe thaj butjarimaske kondicie ande 16 Europake Thema.
  145. ECRI, Dujto Raporto pala Belgia, 18-to Juni 1999-to berš, CRI (2000) 2.
  146. CERD, Konkluzie e komitetoske pala Eliminacia Rasistikane Diskriminaciaki: Belgia. 23/04/97, CERD/C/304/Add.26.
  147. Dikh o Centro pala egalutne šaipa thaj maripe kontra rasizmo websito: http://www.antiracisme.be.
  148. Pala maj but problemura save si ande relacia e zakonosa andar 30-to Juli 1981-to berš.
  149. Ando baro numbri na-formale komunikaciengo
  150. Dokumento no. 940 (1999).
  151. Dikh informacie e Estoniake ministrosko pala avrutne butja pala maškarthemutne Dokumentura vaš phagavipe e Rasizmosko thaj na-toleranciako http://racoon.riga.lv/minelres/archive//05252001-09:09:48:18823.html.
  152. Ratifikuime thaj avili pe čači zor 494/1970
  153. Kava si ande relacia pala zakono 927/1979 "pala prevencia e aktiviteturengi ande relacia pala rasistikani diskriminacia" (JO 139/A andar 28-to Juni 1979-to berš) thaj zakono 1419/1984 "Amandmanura pe paragrafura Došimaske Zakonosko, Zakono pala Kriminalo Procedura thaj aver paragrafura" (JO 28/A, 14-to Marti 1984-to berš) andar save o Artiklo 24 del kondicie pala paragrafura kontra e diskriminacia ande relacia pala rasist6ikani vaj etnikani bučim.
  154. JO 50/A, 10-to Aprili 1997-to berš. Protekcia pala personale informacie avilo pe čači zor po 10-to Novembri 1997-to berš (Ministeriumosko dekreto 130406, 21/29 Oktobri 1997-to berš).
  155. Kidimata/kolekcia savi si užes regulišime.
  156. Egzakto duj rovipaske lila sesa dinde ande 1986-to thaj 1993-to berš, katar Centralo Židovengo Konzilo kontra žurnalo Stochos.
  157. Regulare publikacie save sikaven pala manušikane čačimasko dukhavipe ande Hungaria intjaren ande peste: beršesko parno bukleto, kerdino katar legalo ofiso pala nacionale thaj Etnikane Minoritetura (NEKI); Hronika pala svakodjeseski diskriminacia kontra e Rroma kerdino katar Rromano Press Centro; Europake Rromane čačimaske Centroski publikacia.
  158. Dace kavasa, Analiza pala Latviaki Legislacia ande gender perspektiva, naj publikuime.
  159. Koncepcija dzimumu lidezetiesibas iostenošanai (Fremutno Dokumento pala Implementacia katar Gender Egaliteto/egaliteto maškar murša thaj džuvlja), Ministeriumo pala barvalipe republikake Litvaniake, 2000, napublikuime.
  160. Romaniako anav si Ordonanta no.137 privind prevenirea si sanctionarea tuturor formelor de discriminare.
  161. Artiklo 454 andar Došimasko Zakono.
  162. Ande zakono pala Zakono vaš Egalutno tretmano maškar murša thaj džuvlja ande relacia pala šaipe te astarel pes butjarimasko than , profesionale treningura thaj promocia sar vi butjarimaske kondicie, kerdino si amanadmano po 8-to decembri 1981-to berš).
  163. Artiklo 1 katar dokumento 137.
  164. Artiklo 1 e zakonesko 30-to Juli 1981-to berš.
  165. Artiklo 2, paragrafo 4 pala Mahoux Bill.
  166. Artiklo 43 katar o Dokumento 286 andar 1998-to berš savo kerel regulacia imigraciaki sar vi legale kondicie pala aver themeske manuša.
  167. Artiklo 3 e Zakonesko 134/1999.
  168. Artiklo 4 e zakonesko 134/1999.
  169. Kotor II Sekcia 6 katar maj baro zakono.
  170. EEA 1998, Sekcia 6 (1) 22 (1) thaj 31 (1 thaj 2); ESA 2000, Sekcie 3 (1 thaj 2).
  171. Artiklo 90 citato andar Zakono mamuj kriminalo, Artiklo 1 katar Egalutne tretmanesko Dokumento.
  172. Artiklo 23.1 katar Zakono pala čačipa thaj slobode aver themenge manušengo ande Espanja.
  173. Artiklo 8.1 ando Dokumento pala aktivitetura mamuj etnikani diskriminacia ande butjarimasko dživdipe.
  174. Sekcia 1 (1) (a)n ginav e sekciasa 3 (4) andar 1976-to berš Dokumento thaj Artiklo 3 (1) thaj Artiklo 3 (3) e Konvenciaki andar 1997-to berš.
  175. Dokumento XXII, Artiklo 5 (2) andar 1992-to berš pala Butjarimasko Zakono.
  176. Andar marto 1994-to berš.
  177. Kadale kriteria si katar Parlamentaro muklipe Egalutne tretmanoske Dokumentosko.
  178. Dikh sar egzamplo Artiklo 2.4 thaj aver ekspecie mukline/klerdine katar o Artiklo 2 Egalutne Tretmanoske Dokumentosko ande relacia pala sekso (2.2), thaj naciono (2.5).
  179. M. B. 17-to Decembri 1998-to berš sikadino si o Artiklo 442 ande Došimasko Zakono; Artiklo 2, paragrafo 4 po drom te phagavel pes diskriminacia, Artiklo 5 savo vakarel pala zuralipe anti-diskriminaciake legislaciako.
  180. Sekcia 32 katar EeA 1998-to berš thaj Sekcia 11 katar ESA 2000.
  181. Zakono 134/99, 28-to Augusto.
  182. Artiklo 4 andar 1999-to berš Dokumento pala aktivitetura mamuj etnikani diskriminacia ande butjarimasko dživdipe, Lagen (1999: 130).
  183. Artiklo 13 andar 1999-to berš Dokumento pala aktivitetura mamuj etnikani diskriminacia ande butjarimasko dživdipe.
  184. Cases Strathclyde Regional Council v Porcelli.
  185. Varesave kazura pala harasmento šaj aven došardine maškar aver paragrafura sar Artiklo 113, 128, 129 thaj 130 katar o Zakono pala Kulturaki Autonomia nacionale Minoriteturengi, thaj Artiklo 23 e Zakonesko pala generale Principura Civile Zakonesko.
  186. Litvaniako Zakono andar 31-to Augusto 2000-to berš pala Amandmano e Artiklosko 72 Kriminale Zakonosko khetane e Zakonesa ande savo si o Artiklo 72 del definicia pala mamuj zakoneske aktivitetura save si ande relacia e harasmentosa. Gasave definicie si intjardine vi ande Artiklo 169 katar nevo Kriminalo Zakono savo ka avel pe čači zor katar 1-to Januari 2003-to berš. Litvaniako zakono katar 18-to Novembri 1997-to berš pala suplemetacia e zakoneski pala Administrativo violencia katrar Artiklura 214 (12), 214 (13), Abolicia e Artikloski 214 (1) thaj Amandmano Artiklosko 224, 259 (1) den definiocia pala mamuj zakoneske aktivitetura save si ande relacia e harasmentosa.
  187. Sa si pučhardino ando Šero XVI, artiklo 119 katar Došimasko zakono ande relacia pala kriminalo kontra patja, maripasko kriminalo sar vi dukhavipe manušeske integritetosko šaj arakhel pes ando Šero XXXII.
  188. Mamuj-zakonesko harasmento si definišime sar dukhavipe/tortura ando Artiklo 10(3) katar Dokumento savo vakarel pala Egzekutive sankcie mamuj kriminalo thaj sar bilačhipe ando fremo e artiklosko 146 Došimaske Zakonosko, thaj ande varesave kazura bilačhipe mamuj čhavre (Artiklo 201/2). maj dur violencia mamuj manušesko digniteto si kriminalo ando fremo e Artiklosko 270 Došimaske Zakonsko.
  189. Artiklura 2 thaj 3.
  190. Artiklura 12 thaj 13 Kriminale Zakonosko thaj Artiklo 7 Administrative Došimaske Zakonosko.
  191. Artiklo 1 paragrafo 1 e Zakonesko katar 30-to Juli 1981-to berš.
  192. Zakone Repubikako Litvaniako katar 31-to August 2000-to berš pala amandmano e Artiklosko 72 Došimaske Zakonosko thaj suplemetacia E Zakoneski Artiklosa 72 (1) del definicia pala mamuj zakoneske aktivitetura save si kompatibile e "dinipe instrukciengo pala diskriminacia". Kompatibilo definicia si intjardini ando nevo Kriminalo Zakono. Maj dur Artiklo 18 Kriminale zakonesko buxljarel gindipe kodolengo save keren diskriminacia, vi kodolengo save si egzekutora vi kodolengo save si organizatora. Komparabilo paragrafo si intjardino vi ane Artiklo 24 neve Kriminale Zakonosko.
  193. Konvencia 137.
  194. Artiklo 198a Kriminale Zakonosko.
  195. Sekcia 30 thaj 31 e Dokumentosko andar 1976-to berš , Artiklo 30 thaj 31 e Dokumentosko andar 1997-to berš thaj Artiklo 35 andar 1998-to berš.
  196. Artiklura 510.1 thaj 515.5 Došimaske Zakonosko.
  197. Artiklo 4 e zakonosko katar 30-to Juli 1981-to berš.
  198. Artiklo 12 thaj 13 Došimaske Zakonesko.
  199. Artiklo 66 Došimaske Zakonosko.
  200. Godo si standardo zakono.
  201. Sekcia 26 thaj 185 Došimaske Zakonosko.
  202. Dikriminacia či kerel pes numaj pala pokinipe.
  203. Artiklo 3.1 pala Butjarimaski Egalitetoski Direktivači intjarel ande peste e) socialo protekcia, socialo sekuriteto thaj sastipaski protekcia f) sociale lačhipa g) edukacia h) akseso pala servisura, urbanizmo, opripe pala religikani diskriminacia andar e Direktiva či perel ande fremo kadale Artiklosko.
  204. Zakono pala butjarimaske kondicie, akseso pala butjaripe thaj šaipa pala promocia, akseso pala korko-butjaripe thaj socialo sekuritatoske strukture ande egzekucia e zakoneski katar 7-to maj 1999-to berš. Ande relacia pala kava, efekto e mahoux Bill (zakonesko savo si ande preparacia) šaj avel phagavipe e diskriminaciako thaj lungaripe opripasko pala sex diskriminacia.
  205. Sekcia 1(1) e Dokumentoski pala Egalutno tretmano muršengo thaj džuvljengo.
  206. Gender diskriminacia si akana užes oprime numaj ando fremo butjarimaske zakonosko.Ande but kazura sikadine ande lista e Artikloski 3, gender diskriminacia avelas ilegalo vi pe baza maj bare zakoneske paragrafurengi pala egalutno tretmano.
  207. Zakono andar 8-to decembri 1981-to berš sikadino opre, savo sikavel e prinmcipura pala egalutno tretmano maškar murša thaj džuvlja, ando akseso pala butjaripe, ande promocia, treningo, pala butjarimaske kondicie.
  208. Egalutne šaipasko Dokumento, savo opril gender diskriminacia ande butjarimasko dživdipe/trajo.
  209. Zakono pala Egalutje šaipa maškar murša thaj džuvlja.
  210. Artiklo 26/4 Butjarimaske Zakonosko.
  211. Artiklura 4 thaj 8.
  212. Artiklo 28; kerdino ande 1973-to berš, maj palal nevljardino ande 2000-to berš.
  213. Kerdino ande 2000-berš, maj palunes nevljardino ande 2000-to berš, pe čači zor dči kaj 31/12/2000.
  214. Artiklura 28, 29 thaj 31 andar Maj Baro Zakono.
  215. Artiklo 1 (2) katar Konvencia 137; Artiklo18 (1) katar Maj Baro Zakono.
  216. Eksepcie si: naj len politikane alosarimasko čačipe/xakaj, naj len obligacia te džan ande armia, naj len akseso pala publike servisura, si len limito pala godo sode phuv šaj kinen.
  217. Artiklo 16 andar Maj Baro Zakono.
  218. Si generalo principo ande Hungariako Zakono, savo si limitirime ande butjarimasko zakono.
  219. Franciakano zakono pindžarel so si godo "objektivo diskriminacia ", vi te si kava ande konekcia etnikane vaj religiake kriteriumonenca.
  220. Sekcia 6 katar o Dokumento pala opripe averčhande tretmanosko pe butjarimasko marketo.
  221. Sekcia 2 katar Artiklo 10 e zakonesko Estoniake republikako pala Butjarimasko Kontrakto.
  222. Šero 11, sekcia 125 thaj Šero 47, sekcia 3 katar Maj Baro Zakono.
  223. Artiklo 2.4 Egalutne Tretmanoske Dokumentosko, Artiklo 2 Egalutne Tretmanoske Dokumentosko.
  224. Artiklo 3 thaj 5 Egalutne tretmanoske Dokumentosko.
  225. Phare butja pe bilačhe trujalipa kaj si oprime te buti kerel e džuvlji.
  226. Artiklo 168 Butjarimaske Zakonosko.
  227. Artiklo 68 Butjarimaske Zakonosko.
  228. Artiklo 7 andar Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  229. Artiklura 6 thaj 9 andar Dokumento pala Opripe mamuj Averčhanda/diferento tretmano pe Butjarimasko marketo.
  230. Sekcie 24 thaj 33 katar Eea 1998-to berš thaj Sekcie 9 thaj 14 katar EsA, 2000-to berš.
  231. Zakono andar 29-to Aprili 1999-to berš korekcia katar grand-Ducal Regulacia andar 12-to Maj 1972-to berš determinacia e regulaciaki pala butjaripe averthemeske manušengo e teritoria bare-thagarnipaske -Luksemburg.
  232. Artiklo 2.3 galutne Tretmanoske Dokumentosko.
  233. Artiklo 133.2 katar o Akto pala Alosaripa/Elekcie.
  234. Artiklo 64 andar maj baro Zakono republikake Sloveniako.
  235. Krisipe 114/83 pala pozitive aktivitetura ande relacia e džuvljenca.
  236. Artiklo 3 katar maj baro Zakono.
  237. Kroatura, Slovencura, Ungrura, Čehura, Slovakura thaj Rroma dikhen pes/si piondžardine vaj direkto katar Maj Baro Zakono vaj ande relacia pala Etnikane Grupengo Dokumento andar 1976-to berš.
  238. Governosko Akciako Plano andar Mart 22, 2001-to berš.
  239. So maj anglal trubul te kerel pes ande Zona e Edukaciaki, edukaciake kontraktura (Ministro pala edukacia, 10-to Juli 1998-to berš), centrura pala treningura thaj informacie pala edukacia e imigranonenge čhavrengi. Specifiko ažutimaski politika pala keripe kherengo e imigranturenge, lil andar 9-to Juni 1988-to berš thaj 15-to februari 1998-to berš sar vi kontrakto andar 14-to maj 1997-to berš maškar Ministro pala urbanizmo thaj Socialo ekonomia pala Urbanizmoski Unia, maškarministrengo Komiteto pala keripe kherengo e imigranturenge.
  240. Ando fremo regionale legislaciako.
  241. Zakono 2341/1995, JO 208/A, 6-to Oktobri 1995-to berš.
  242. Zakoneske-kerimasko krisipe 140/93, 6-to Juli.
  243. Artiklura 4-7 e Dokumentosko pala aktivitetura mamuj etnikani diskriminacia ande butjarimasko dživdipe.
  244. Sekcia 35 andar 1976 Dokumento thaj sekcia 35 andar 1997 Dokumento.
  245. Pozitive akcie si mukline numaj ande relacia pala invalidura te sikaven egalutno tretmano ando butjaripe ande Turkiako zakono.
  246. Artiklo 6 (2).
  247. Artiklo 12 paragrafo 2.
  248. Sekcia 38 andar maj baro zakono phenel " Džuvljan, ternen thaj invaliduren šaj avel maj lungo sastipaski protekcia thaj speciale butjarimaske kondicie. Terne thaj invaliduren šaj avel specialo protekcia ande relacia e butjarimasa thaj ažutipasa ande treningura pala profesia". Artiklo 41 paragrafo 2 phenel "Khamne d\uvlja si specialo tretmano ande relacia pala butjaripe thaj butjarimaske kondicie".
  249. Ande 2000-to berš, 2.4 milionura PLZ(polandiake love) sesa dinde pala minoriteturengo presso thaj publikacie thaj aver 2.4 milionura PLZ pala organizacia kulturake festivalurengo e minoriteturenge, sa khetane dindo si 4.8 milionura PLZ, so si 1.2 milionura dolara (USD). Ande 2001-to berš ka den pes maj bare love po drom te aresel pes e inflacia.
  250. Artiklo 8 ande Butjarimaske Egalitetoski Direktiva
  251. Trubul te sikavel pes kaj Artiklo 2, paragrafo 4, andar Direktiva vazda opre kaj "dinipe instrukciengo pala diskriminacia mamuj manuša pe baza e rasaki vaj etnikane bučimoski šaj krisil pes sar diskriminacia(direkto vaj indirekto pe baza e rasaki vaj etnikane bučimoski". fremo Bekgiake zakonosko si maj buxlo godolese kaj krisil tradipe/incitement thaj či lel godo numaj sar instrukcia. Ande relacia pala kava, ENAR sikavel kaj aplikacia/proposal pala Direktiva 2000/43/EC či intharel ande peste tradipe/incitement thaj presia pe diskriminacia, či-kamipe thaj violencia pe baza e rasaki vaj etnikane bučimoski.
  252. Zakono katar 1-to Aprili 1995-to berš nakhavel Artiklo 15bis ando Zakono katar 4-to Juli 1989-to berš pala limitacia thaj kontrola katar alosaripe pala federale Parlamentosko elekcie sar vi žutipe thaj transparencia politikake partiengo thaj nevljaripe e zakonesko katar 12-to januari 1973-to berš pala Themesko Konzilo. pala gindipe legislative sekciako themeske Konzilosko pala subjekto kadale zakonosko dikh: Dokumento. parl. Chambre, 1992-93, numbri 1113/3.
  253. Dikh artiklo 12-14 Dokumento katar Ombdusmano pala Manušikane xakaja.
  254. Artiklo 9.2 ande Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  255. Artiklo 5, maj angluno paragrafo e zakonesko mamuj rasizmo.
  256. Artiklura 305a thaj b, pustik 3 katar Civilo zakono.
  257. Zakono 20/96, 6-to Juli.
  258. Artiklo 22 katar o Dokumento 137.
  259. Artiklo 8 zakono pala civilo procedura.
  260. Artiklo 63, Zakono pala civilo procedura.
  261. Artiklo 31.1 zakono pala administrativo procedura.
  262. Artiklo 90 thaj 91 zakono pala kriminalo procedura.
  263. Artiklo 55 thaj 56 Zakono pala civilo procedura Republikako Litvaniako.
  264. Artiklo 63 Zakonesko pala kriminalo procedura republikako Litvaniako.
  265. Artiklo 56 Zakono Republikako Litvaniako pala Administrativo Procedura.
  266. Artiklo 3 zakono pala keripe butjarimaske (labour) diskusiengo.
  267. Artiklo 9.3 ande Butjarimaski Egalitetoski Direktiva.
  268. Artiklo 14.
  269. Artiklo 14.
  270. Sekcia 66 (4), 68 (2), (3), (6) katar 1976-to Dokumento, Artiklura 64 (4) tghaj 65 (2), (3) thaj (7), katar 1997 Dokumento thaj Artiklo 46 (2) thaj (5) katar 1998 Dokumento.
  271. Artiklo 10 ande Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  272. Sekcia 2, subsekcia 4 katar o Dokumento pala opripe/prohibicia mamuj averčhande tretmanosko pe butjarimasko marketo.
  273. Artiklo 5, Zakono e pokinimasko.
  274. Dokumento LXXV andar 1996 pala Butjarimaski Supervizia, Artiklo 8, Paragrafo (4) thaj Dokumento LXIII andar 1996 pala servisura profesionele membrurengi ande armia.
  275. Artiklo 44 punkto 9 e Dokumentosko 286 andar 1998-to berš savo regulišil imigracia thaj legale kondicie pala averthemeske manuša.
  276. Artiklo 29 katar Butjarimasko zakono.
  277. Artiklo 15 katar o Zakono pala keripe butjaripaske diskusiengo, Artiklo 12 katar o zakono pala Administrative Diskusiengi Komisia, Artiklo 58 katar Civilo Zakoneski Procedura, Artiklo 57 e zakonesko pala Administrative Procedure, Artiklo 75 katar Zakono pala kriminale procedure.
  278. Bazirime po maj baro krisi, Binderen case (HR10.12. 82,NJ 1983,687).
  279. Artiklo 55 katar o Zakono pala Butjarne manuša thaj te kerel pes gender diskriminacia Artiklo 96 katar o zakono pala socialo procedura (R.D.L. 521/1990).
  280. Dikh preparaciaki buti katar 1999 Dokumento pala aktivitetura mamuj etnikani diskrimiacia ande butjarimasko dživdipe.
  281. Pozicia ando fremo akanutne Angliake zakonosko ande relacia pharipasa pala juristikane evidenciake kazura sasa kerdine katar Thagarnenge(Lordonengo) kher ande zafar.
  282. Artiklo 10 paragrafo 3.
  283. Sekcia 13 katar nevo Butjarimasko Zakono.
  284. Konziloski Direktiva 97/80/CE katar 15-to decembri 1997-to berš, pala pharipe juristikane sikavimasko ande kazura katar diskriminacia ande relacia si o manuš murš vaj džuvlji.
  285. Artiklo 29 (3) katar Butjarimasko Zakono.
  286. Artiklo 11 andar Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  287. Ando Artiklo 8.1 Egalutne tretmanoske Dokumentosko.
  288. Generalo Butjarimasko Zakono thaj Artiklo 4 andar zakono 134/99, 28-to August.
  289. Artiklo 12 paragrafo 4 katar maj baro zakono)
  290. Artiklo 12 katar o Dokumento pala aktivitetura mamuj etnikani diskriminacia ande butjarimasko dživdipe.
  291. Sekcia 2 katar 1976 Rasistikane Relaciengo Dokumento (GB) thaj Artiklo 4 katar 1997 Rasistikane Relaciengo Dokumento (NI).
  292. Artiklo 11.
  293. Artiklo 11.
  294. Sekcia 74 katar EEA 1998 thaj sekcia 3 (2) (J) katar ESA 2000.
  295. Artiklo 8.2 thaj 9.
  296. Artiklura 5 thaj 6.
  297. Artiklo 12 ande Butjarimaske Egalitetoski Direktiva, kas si fraza ando Artiklo 10 "sar egzamplo po butjarimasko than."
  298. Artiklo 13 ande Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  299. Naj referenca pala gasavo sistemo ande Čehikani Republika, Estonia thaj Romania.
  300. Artiklo 14 ande Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  301. Naj artiklo ande Butjarimaske Egalitetoski Direktiva savi si ande relacia Artiklosa 13 andar rasistikani Egalitetoski Direktiva pala specializirime organura.
  302. Centro pala Egalutne šaipa thaj kontra rasizmo
  303. Kancelari pala čačipe eGovernosko thaj Parlamentaro Ombudusmano;Dokumento pala Minoriteturengo Ombudusmano (660/13.7.2001) na dumut nakhlo ando Parlamento. O Zankono avilo pe čači zor po 1-to Septembri 1-to.
  304. Egalutno Barederipe.
  305. Egalutne Tretmanoski Komisia.
  306. Ombdusmano mamuj/kontra etnikani diskriminacia thaj o bordo mamuj diskriminacia.
  307. Komisia pala rasistikano Egaliteto(GB); Northern Irelandiaki Egalitetoski Komisia (NI).
  308. Austria: manušengo Advokato, Dania: Bordo pala Etnikano Egaliteto, Francia: Baro Konzilo pala Integracia/nacionalo Konsultativo Komisia pala Manušikane Xakaja, Grecia: Ombdusmano, Italia: Komisia pala Integraciaki politika, Luksemburg:nacionalo Konzilo pala averthemeske manuša/Specialo Komisia mamuj Rasistikani Diskriminacia , Portugal: Baro Komesari pala imigracia thaj minoritetura, Espanja:Ombdusmano (Defensor del Pueblo).
  309. Ande Čehikani Republika: Publiko Protektori e xakajengo, Estonia: Legalo kancelari; Hungaria : Ombdusmano pala civile xakaja, Egzekutivi Ombdusmano pala civile xakaja/čačipa thaj Ombdusmano pala xakaja nacionale thaj Etnikane Minoriteturengo; E Latvia naj Ombdusmano, vaj nacionalo manušikane xakajengo ofiso thaj Themesko Butjarimasko Inspektorato; Polandia:Ombdusmano pala manušikane xakaja; Romania: Ombdusmano; Slovenia:Manušikane Xakajengo Ombdusmano.
  310. Artiklo 16 andar Butjarimaske Egalitetoski Direktiva
  311. Artiklo 17 andar Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  312. Artiklo 18 andar Butjarimaske Egalitetoski Direktiva.
  313. Vabariigi Valitsuse tegevuskava Euroopa Liitu integreerumiseks 2001, p.7. Available at http://www.eib.ee/pages.php/01030101.

Horizontal Rule

Families Divided: Romani and Egyptian Children in Albanian Institutions

21 November 2017

There’s a high percentage of Romani and Egyptian children in children’s homes in Albania – a disproportionate number. These children are often put into institutions because of poverty, and then find it impossible ever to return to their families. Because of centuries of discrimination Roma and Egyptians in Albania are less likely to live in adequate housing, less likely to be employed and more likely to feel the effects of extreme poverty.

more ...

horizontal rule

Cause of Action: Romani Children in State Care in Nógrád County (Hungary)

20 November 2017

The data showed that Romani children are grossly overrepresented in the care system in Nógrád County: although they make up under 20% of the county’s population, Romani children make up over 80% of those in care. The data showed a strong correlation between deep poverty, severe deprivation, and the entry of children into the care system.

more ...

horizontal rule

Roma Belong - Discrimination, Statelessness and Marginalisation of Roma in the Western Balkans and Ukraine

26 October 2017

The #RomaBelong project is a joint initiative by the European Roma Rights Centre (ERRC), the Institute on Statelessness and Inclusion (ISI) and the European Network on Statelessness (ENS) in collaboration with partner organisations in Albania ...

more ...

horizontal rule